Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK), Antalya’da düzenlenen COP31 İklim Zirvesi kapsamında 10 Kasım’da basın toplantısı gerçekleştirdi. Döşemealtı Belediyesi Yeşilyaprak Kültür Merkezi’nde düzenlenen toplantıda DİSK Genel Başkanı Arzu Çerkezoğlu, konfederasyonun hazırladığı Adil Geçiş Sosyal Politika Önerileri’ni kamuoyuyla paylaştı.
DİSK Genel Sekreteri Tayfun Görgün’ün açılış konuşmasıyla başlayan toplantıya, Uluslararası Sendikalar Konfederasyonu (ITUC) ve Avrupa Sendikalar Konfederasyonu (ETUC) üyesi sendikalardan 23 ülkenin temsilcileri katıldı.
İKLİM KRİZİ AYNI ZAMANDA BİR SINIF MESELESİ
DİSK Genel Başkanı Arzu Çerkezoğlu, iklim krizinin kapitalist üretim ilişkilerinden bağımsız değerlendirilemeyeceğini belirterek krizin sonuçlarından en ağır biçimde işçi sınıfının etkilendiğini vurguladı.
Fosil yakıt şirketlerinin yüksek kârlar elde etmeye devam ettiğine dikkat çeken Çerkezoğlu, iklim krizinin yalnızca çevresel değil, aynı zamanda gelir dağılımı ve sınıf ilişkileriyle doğrudan bağlantılı olduğunu ifade etti.
Antalya’nın Kepez ilçesinde meydana gelen hortumda dört inşaat işçisinin yaşamını yitirmesini hatırlatan Çerkezoğlu, güvencesiz çalışma koşullarının aşırı hava olaylarının sonuçlarını ağırlaştırdığını belirtti.
Kuraklık nedeniyle yükselen gıda fiyatlarının, artan enerji maliyetlerinin ve aşırı hava olaylarının emekçilerin yaşam koşullarını daha da zorlaştırdığına dikkat çekildi.
DÖNÜŞÜMÜN MALİYETİ SERMAYEDEN KARŞILANMALI
DİSK, fosil yakıtlardan çıkış ve yeşil dönüşüm sürecinin işçiler açısından yeni bir işsizlik ve güvencesizlik dalgasına dönüşmemesi gerektiğini belirtti.
Uluslararası Çalışma Örgütü’nün (ILO) öngörülerine yer verilen açıklamada, dönüşüm sürecinde karbon yoğun sektörlerde yaklaşık 6 milyon işin ortadan kalkabileceği, yeni sektörlerde ise 24 milyon iş yaratılabileceği ifade edildi. Ancak yeni istihdam alanlarının güvenceli, sendikalı ve insana yakışır çalışma koşullarına sahip olmasının kendiliğinden gerçekleşmeyeceği vurgulandı.
Çerkezoğlu, dönüşümün maliyetinin işçilerin ücretlerinden ve temel tüketim harcamalarından değil; fosil yakıt şirketlerinin, otomotiv devlerinin ve karbon yoğun sanayi tekellerinin kârlarından ve servetlerinden karşılanması gerektiğini belirtti.
DİSK’TEN DOKUZ BAŞLIKTA ADİL GEÇİŞ ÖNERİSİ
DİSK, iklim krizine karşı yürütülecek dönüşümün işçilerin haklarını koruyan, kamusal yatırımları güçlendiren ve sendikal katılımı esas alan politikalarla gerçekleştirilmesi gerektiğini belirterek dokuz başlıkta önerilerini açıkladı.
1. Kamuculuk ve kamu hizmetleri güçlendirilmeli
DİSK, yeşil dönüşümün piyasanın ve sermayenin kısa vadeli kâr hesaplarının belirleyiciliğine bırakılamayacağını vurguladı. Enerji, toplu ulaşım, sağlık ve bakım hizmetleri başta olmak üzere kamu yatırımlarının artırılması istendi.
Kamunun yalnızca denetleyici değil, doğrudan yatırım yapan ve güvenceli istihdam yaratan bir aktör olması gerektiği belirtildi. Enerjinin ticari bir meta olarak değil, herkesin erişebileceği temel bir kamu hizmeti olarak ele alınması gerektiği savunuldu.
2. Dönüşüm sürecinde işçilerin işleri korunmalı
Karbon yoğun sektörlerde yaşanacak dönüşümün işten çıkarmalarla sonuçlanmaması gerektiğini belirten DİSK, işçilerin mevcut işyerlerinde veya aynı sektörde eşdeğer işlere geçirilmesini önerdi.
Dönüşüm planlarının önceden hazırlanması, çalışanların yeni üretim süreçlerine hazırlanması ve istihdam güvencesinin esas alınması istendi.
DİSK, yeni yaratılacak yeşil işlerin mevcut işçilerin işsiz kalması pahasına oluşturulmaması gerektiğini vurguladı.
3. İşçilerin gelirleri güvence altına alınmalı
DİSK, dönüşüm sürecinde işçilerin gelir kaybına uğramaması için sosyal güvenlik mekanizmalarının güçlendirilmesini istedi.
İşsizlik sigortası, kısa çalışma ödeneği, emeklilik ve sağlık güvencelerinin iklim politikalarından etkilenen çalışanları koruyacak biçimde yeniden düzenlenmesi önerildi.
Adil geçiş fonlarının şirketlere teşvik dağıtmak için kullanılmasına karşı çıkılarak bu kaynakların işçilerin gelirlerini ve sosyal haklarını korumaya yönlendirilmesi gerektiği belirtildi. Fonların finansmanının şirket kârları ve servet üzerinden sağlanması talep edildi.
4. İklim riskleri işçi sağlığı ve güvenliği kapsamına alınmalı
DİSK, aşırı sıcaklar, seller, orman yangınları ve hava kirliliği gibi iklim kaynaklı tehlikelerin işçi sağlığı ve iş güvenliği mevzuatında açık biçimde düzenlenmesini istedi.
ILO verilerine göre dünya genelinde 2,4 milyardan fazla çalışanın iş sırasında aşırı sıcağa maruz kaldığı hatırlatıldı.
Aşırı sıcaklık ve diğer tehlikeli hava koşullarında işçilerin ücret kaybı yaşamadan çalışmama hakkının yasal güvenceye kavuşturulması, işverenlerin koruyucu önlem alma yükümlülüğünün bağlayıcı hale getirilmesi talep edildi.
5. Çalışma mevzuatı iklim dönüşümüne uygun hale getirilmeli
DİSK, iklim politikaları nedeniyle kapanan veya küçülen işletmelerde çalışan işçilerin haklarını koruyacak özel yasal düzenlemelerin oluşturulmasını önerdi.
İşten çıkarmalara karşı koruma, tazminat hakkı, sendikal haklar ve grev hakkının dönüşüm sürecinde güvence altına alınması gerektiği belirtildi.
İşverenlerin ekonomik gerekçelerle işçi çıkarmasının önüne geçilmesi ve dönüşümün çalışanlar açısından hak kayıplarına yol açmaması istendi.
6. Sendikalar karar süreçlerine doğrudan katılmalı
DİSK, adil geçiş politikalarının hazırlanması ve uygulanmasında sendikaların yalnızca görüş bildiren kuruluşlar olarak görülmesine karşı çıktı.
Sendikaların dönüşüm planlarının hazırlanmasından etki değerlendirmelerine, kamu kaynaklarının kullanımından fonların dağıtımına kadar tüm aşamalarda karar ve oy hakkına sahip olması gerektiği vurgulandı.
İşçi temsilcilerinin bulunmadığı bir dönüşümün adil olamayacağı ifade edildi.
7. Kadın işçileri koruyan eşitlik politikaları uygulanmalı
DİSK, iklim krizinin kadınlar üzerindeki etkilerine de dikkat çekerek afet ve kriz dönemlerinde artan bakım yükünün kadınları çalışma yaşamından uzaklaştırabildiğini belirtti.
Yeni oluşturulacak yeşil istihdam alanlarının erkek egemen sektörlere dönüşmemesi için toplumsal cinsiyet eşitliğini esas alan politikaların uygulanması istendi.
Kadınların istihdama eşit erişiminin sağlanması, bakım hizmetlerinin kamusal olarak güçlendirilmesi ve dönüşüm planlarında kadın işçilerin ihtiyaçlarının gözetilmesi gerektiği vurgulandı.
8. Güvencesiz çalışanlara özel koruma sağlanmalı
Mevsimlik tarım işçileri, kuryeler, göçmen işçiler, gençler ve kayıt dışı çalışanların iklim krizinden daha ağır etkilendiğine dikkat çekildi.
DİSK, mevcut sosyal güvenlik sisteminin bu kesimleri yeterince korumadığını belirterek güvencelerin yalnızca iş sözleşmesine bağlı olmaması gerektiğini savundu.
İklim afetleri ve dönüşüm süreçlerinde tüm çalışanların gelir ve sosyal güvenlik haklarından yararlanabileceği mekanizmaların kurulması önerildi.
9. COP31’de adil geçiş için bağlayıcı kararlar alınmalı
DİSK, COP30’da Brezilya’nın Belém kentinde oluşturulan adil geçiş mekanizmasının Antalya’daki COP31’de somut uygulamalara dönüştürülmesi gerektiğini vurguladı.
Bu kapsamda dönüşüm politikaları için açık bir uygulama takvimi, finansman kaynakları ve denetim mekanizmalarının belirlenmesi istendi.
Türkiye’nin COP31 Başkanı ve ev sahibi ülke olarak sendikaları resmî delegasyona ve müzakere süreçlerine dahil etmesi gerektiği ifade edildi.
İKTİDARIN İKLİM POLİTİKALARINA ELEŞTİRİ
DİSK, Türkiye’deki iklim politikalarında adil geçiş kavramına yer verilmesine rağmen işçi sınıfının haklarını koruyacak bağlayıcı düzenlemelerin oluşturulmadığını belirtti.
İklim Kanunu ve ulusal eylem planlarında iş güvencesi, gelir güvencesi, toplu pazarlık ve sendikaların karar süreçlerine katılımına ilişkin somut mekanizmaların bulunmadığı eleştirisi yapıldı.
Konfederasyon, 2022’de düzenlenen İklim Şurası’nın kararlarının bağlayıcı olmadığını, sendikaların sürece etkin biçimde katılamadığını ve uygulamaları izleyecek bir mekanizma oluşturulmadığını ifade etti.
ADİL GEÇİŞ TOPLU SÖZLEŞMELERE TAŞINACAK
DİSK, politika önerilerinin yanı sıra Adil Geçiş Politika Belgesi’ni de kabul ettiğini duyurdu.
Belge kapsamında iklim krizinin işçiler üzerindeki etkilerinin toplu pazarlığın sürekli başlıklarından biri haline getirilmesi hedefleniyor.
Konfederasyon, işyerlerinde adil geçiş komiteleri kurulması, dönüşümden etkilenen işçilerin ücret ve kazanılmış haklarının korunması, aşırı sıcaklar ve afetler gibi iklim risklerinin toplu iş sözleşmelerine dahil edilmesi için mücadele edeceğini açıkladı.
Karbon yoğun ve iklim risklerine açık sektörlerde sendikal örgütlenmenin güçlendirilmesi de DİSK’in hedefleri arasında yer aldı.
DİSK, COP31’in yalnızca devletlerin ve büyük şirketlerin iklim taahhütlerini açıkladığı bir toplantı olarak kalmaması gerektiğini belirterek iklim krizine karşı mücadelede işçi sınıfının ve sendikaların doğrudan söz ve karar sahibi olması çağrısında bulundu.
Kaynak: DİSK – COP31 için Antalya’da Türkiye işçi sınıfının sesini yükseltiyor, 10 Kasım 2026
HABER MERKEZİ
