Barış ve Demokratik Toplum süreci, Türkiye’nin tarihsel sorunlarını demokratik siyaset, toplumsal uzlaşma ve özgürlük temelinde çözebilmesi için önemli bir dönemin kapısını aralamıştır. Sayın Abdullah Öcalan’ın 27 Şubat 2025 tarihli Barış ve Demokratik Toplum Çağrısı’yla başlayan bu süreç, yalnızca silahlı mücadelenin sona erdirilmesini değil; inkâr, imha ve asimilasyon politikalarının aşılmasını, Kürt sorununun demokratik çözümünü ve demokratik cumhuriyet temelinde yeni bir toplumsal yaşamın inşasını hedeflemektedir.
Ancak böylesi tarihsel bir süreç, yalnızca siyasi açıklamalarla ve iyi niyet beyanlarıyla ilerleyemez. Barışın toplumsallaşması, demokratik siyasetin önünün açılması ve kalıcı bir çözümün mümkün hâle gelmesi için hukuk alanında köklü değişiklikler yapılması gerekir. Bunun ilk koşullarından biri de cezaevlerinde sürdürülen hak ihlallerine son verilmesi ve özgürlük hakkının güvence altına alınmasıdır.
Son 10 ayda 116 tutsağın yasal tahliye koşullarını taşımasına rağmen tahliyesinin engellenmesi, Barış ve Demokratik Toplum sürecinin hedefleriyle açık bir çelişki oluşturmaktadır. Bu tablo, ceza infaz sisteminin nasıl işlediğini ve hukukun siyasi değerlendirmelerin gölgesinde nasıl araçsallaştırılabildiğini göstermektedir.
Tahliye hakkı bir lütuf, ödül ya da idarenin uygun gördüğünde kullanacağı bir yetki değildir. Hukuki koşulları oluşmuş her tutsağın özgürlüğüne kavuşması temel bir haktır. Bu hakkın cezaevi idarelerinin ve gözlem kurullarının öznel değerlendirmelerine, siyasi düşüncelere veya keyfî uygulamalarına bırakılması kabul edilemez.
İyi hâl değerlendirmeleri, yeni bir cezalandırma yöntemine dönüştürülemez. Tutsakların düşünceleri, siyasi kimlikleri, geçmiş mücadeleleri, ifade ve örgütlenme özgürlükleri kapsamında kalan tutumları tahliyeyi engellemenin gerekçesi yapılamaz. Hukuk, kişilerin düşüncelerine göre değil, evrensel insan hakları ilkelerine ve nesnel ölçütlere göre uygulanmalıdır. Aksi durumda infaz sistemi, adaletin gerçekleşmesini sağlayan bir mekanizma olmaktan çıkarak siyasi ayrımcılığın ve eşitsizliğin aracına dönüşür.
ÇERÇEVE YASA, DEMOKRATİKLEŞMENİN VE HUKUKİ GÜVENCELERİN TEMELİ OLMALIDIR!
Barış ve Demokratik Toplum sürecinin ikinci aşamasında gündeme gelen Çerçeve Yasa, bu açıdan tarihsel bir önem taşımaktadır. Sürecin yalnızca siyasi irade açıklamalarına bağlı kalmaması, hukuki bir zemine kavuşması ve toplumsal güvenceye dönüşmesi gerekmektedir.
Çerçeve Yasa, dar anlamda silahların bırakılması ve buna ilişkin teknik düzenlemelerle sınırlandırılamaz. Barışın hukuki ve toplumsal koşullarını oluşturacak kapsamlı bir demokratikleşme programının parçası olmalıdır. Kürt sorununun demokratik çözümünü, siyasi faaliyet özgürlüğünü, eşit yurttaşlığı, düşünce ve ifade özgürlüğünü, örgütlenme hakkını ve hukuk önünde eşitliği güvence altına almalıdır.
Bu yasanın temelinde ayrımcılık değil eşitlik, güvenlikçi politikalar değil demokratik siyaset, cezalandırma değil özgürlük ve toplumsal uzlaşma anlayışı bulunmalıdır. Kürtlerin bütün olarak hukuk sistemine dâhil edilmesi, demokratik siyasetin önündeki engellerin kaldırılması ve toplumun bütün kesimlerinin eşit haklarla demokratik yaşama katılması esas alınmalıdır.
Çerçeve Yasa, geçmişin çatışmalı ve inkârcı politikalarını yeniden üreten değil, bu politikalarla hesaplaşarak demokratik bir geleceğin önünü açan bir düzenleme olmalıdır. Bunun için cezaevlerindeki siyasi tutsakların durumu, infaz hukukundaki eşitsizlikler, hasta tutsakların özgürlüğü ve tahliye engelleri de demokratikleşme gündeminin ayrılmaz parçaları olarak ele alınmalıdır.
Çünkü hukukta eşitlik sağlanmadan toplumsal eşitlikten, özgürlük güvence altına alınmadan demokratik siyasetten, adalet tesis edilmeden kalıcı barıştan söz edilemez.
BARIŞIN TOPLUMSALLAŞMASI, ÖZGÜRLÜKLERİN GÜVENCE ALTINA ALINMASINDAN GEÇER!
Cezaevleri, bir ülkenin demokrasi ve insan hakları konusundaki gerçek yaklaşımını gösteren en önemli alanlardan biridir. Hasta tutsakların yaşam hakkının korunması, ağır hasta tutsakların serbest bırakılması, infazda eşitliğin sağlanması ve yasal tahliye koşullarını yerine getirenlerin özgürlüklerine kavuşması ertelenemez insani ve hukuki sorumluluklardır.
Siyasi tutsakların özgürlüğünü güvenlikçi ve ayrımcı yaklaşımlarla değerlendirmek, toplumun demokratikleşme beklentisini de zayıflatmaktadır. Oysa barış, yalnızca çatışmanın sona ermesi değildir. Barış; farklı kimliklerin, inançların, dillerin ve siyasi düşüncelerin eşit koşullarda bir arada yaşayabilmesi, toplumsal sorunların demokratik siyaset yoluyla çözülebilmesi ve herkesin özgürlüklerinin güvence altında olmasıdır.
Bu nedenle cezaevlerindeki hak ihlallerine son verilmesi, siyasi tutsakların özgürlüğü ve infaz hukukunun eşit uygulanması, Barış ve Demokratik Toplum sürecinin somut adımları arasında yer almalıdır. Hukuk, iktidarların siyasi ihtiyaçlarına göre değişen bir araç değil, herkes için geçerli olan toplumsal bir güvence olmalıdır.
Demokratik toplumun inşası, devletin yurttaşla ve toplumla kurduğu ilişkinin değişmesini gerektirir. İnkâr ve baskı yerine tanıma ve eşitlik, tekçi anlayış yerine çoğulculuk, siyasi tasfiye yerine demokratik katılım esas alınmalıdır. Bu dönüşüm yalnızca yasaların değiştirilmesiyle değil, demokratik hakların günlük yaşamda kullanılabilir hâle getirilmesiyle mümkündür.
BARIŞ VE DEMOKRATİK TOPLUM SÜRECİ, SÖZDEN EYLEME VE SİYASİ İRADE BEYANINDAN HUKUKİ GÜVENCEYE TAŞINMALIDIR!
Bugün Türkiye’nin önünde tarihsel bir sorumluluk bulunmaktadır. Barış ve Demokratik Toplum sürecini güvenlikçi politikaların sınırları içerisinde tutmak yerine demokratik cumhuriyetin, eşit yurttaşlığın ve özgürlüklerin inşası yönünde ilerletmek gerekmektedir. Bunun yolu, Çerçeve Yasa’nın demokratik bir içerikle hazırlanmasından, evrensel hukuk ilkelerinin uygulanmasından ve cezaevlerindeki bütün keyfî uygulamaların sona erdirilmesinden geçmektedir.
116 tutsağın tahliyesinin engellenmesi yalnızca 116 insanın özgürlüğünün ertelenmesi değildir. Aynı zamanda hukuka duyulan güvenin, toplumsal barış beklentisinin ve demokratikleşme iradesinin de sınamasıdır.
TAHLİYE HAKKI İDARENİN TAKDİRİNE BIRAKILAMAZ!
Yasal tahliye koşullarını yerine getiren bütün tutsakların özgürlükleri derhal sağlanmalı, cezaevi gözlem kurullarının keyfî ve ayrımcı uygulamalarına son verilmeli, hasta tutsakların yaşam hakkı güvence altına alınmalı ve infaz hukukunda eşitlik sağlanmalıdır.
Çerçeve Yasa, bu talepleri de kapsayan demokratik bir hukuki dönüşümün önünü açmalıdır. Barışın kalıcılaşması, Kürt sorununun demokratik çözümü ve demokratik cumhuriyetin inşası birbirinden ayrı düşünülemez.
Bizim açımızdan mesele yalnızca cezaevlerinin kapılarının açılması değil; özgürlüğün, eşitliğin, adaletin ve demokratik siyasetin önündeki bütün engellerin kaldırılmasıdır.
Çünkü demokrasi talep edilmekle yetinilmez, mücadeleyle inşa edilir. Özgürlük bahşedilmez, hukuki ve toplumsal güvencelerle kazanılır. Kalıcı barış ise ancak halkların eşitliği, ortak mücadelesi ve demokratik iradesiyle mümkündür.
Barışın yolu özgürlükten, özgürlüğün yolu adaletten, demokratik toplumun yolu ise eşitlik ve ortak mücadeleden geçer!
