Bir tarafta ekmek uğruna can verenler bir tarafta doymayan, fonlarla işçinin emekçinin birikimini borsa manipülasyonları ile çalanlar. Ne garip bir düzende yaşıyoruz ama değiştirmek de elimizde biliyoruz. Daha dün belediye bursuyla yurt dışına eğitim için çıkan “önce ahlak ve maneviyat” diyen , bu şekilde iktidar olanların emekçilerin birikimini nasıl soyduklarını tartışırken bugün o emekçilerin, işçilerin patronlar tarafından yüksek karlar için alınmayan iş güvenliği tedbirleri nedeniyle bir iş cinayetinde hayatlarını kaybetmeleri.
Ne acı değil mi ? iktidarın bütün imkanlarını kullanıp hiçbir şey üretmeden aylık gelirim 500 bin tl diye beyan edenle , iş yerinde çeşitli hilelerle farklı taşeronlar altında çalıştırılıp asgari ücretlere mahkum edilenlerin ve can verenlerin aynı ülkede yaşıyor olması. Ne yaman çelişki .
Yine biz öldük. Yine biz can verdik. Az kazandık , çok öldük. Buna nasıl kader diyebiliriz. Tüm Avrupa’da metal iş kolunda bir yılda ölenlerin sayısı 74 ama bizde sadece bir iş yerinde bir anda 17 kişi ölebiliyor. Şimdi bu fıtrat mı ? hayır , bu cinayet.
İzmir Aliağa’da HABAŞ fabrikasında meydana gelen patlama, bir kez daha işçilerin yaşam hakkını ülkenin gündemine taşıdı. Ölen işçiler, yaralananlar, geride kalan aileler. Birkaç gün konuşulacak, soruşturmalar açılacak, açıklamalar yapılacak. Sonra hayatın olağan akışına dönmesi beklenecek. Fabrikanın bacası yeniden tütecek, çelik yeniden üretilecek. Hep öyle olmadı mı ? hiç bedel ödeyen var mı ? Peki, ya o çeliği üreten işçilerin hayatı?
Asıl konuşmamız gereken budur.
HABAŞ, Türkiye’nin büyük sanayi kuruluşlarından biri. Demir çelikten enerjiye, liman işletmeciliğinden başka sanayi yatırımlarına uzanan büyük bir ekonomik gücün sahibi. Milyonlarca ton üretim kapasitesi, büyük yatırımlar, genişleyen pazarlar, milyar dolarlık karlar.
Bütün bunlar sermayenin başarı hanesine yazılıyor. Fakat aynı fabrikada işçilerin yaşamını yitirmesi, bu başarının hangi çalışma koşulları altında elde edildiğini sorgulamamızı gerektiriyor.
Üstelik HABAŞ’ta işçi ölümleri ilk kez yaşanmıyor. Geçmiş yıllarda yüksekten düşen, ağır malzemelerin altında kalan, iş makineleriyle çalışırken hayatını kaybeden işçiler var. Son patlamadan kısa süre önce de iki işçinin yaşamını yitirdiği haberleştirilmişti.
Bu geçmiş, yeni patlamanın nedenlerinin bağımsız ve kapsamlı biçimde araştırılmasını zorunlu kılıyor.
Burada bir soruyu sormak gerekiyor: İşçiler için tehlike oluşturan koşullar neden zamanında ortadan kaldırılamıyor? Aslında kaldırılamıyor değil , neden kaldırılmak istenmiyor .
Kapitalist üretim ilişkilerinde sermayenin temel amacı kâr elde etmek ve birikimini büyütmektir. İşçinin emeği bu birikimin kaynağıdır. Ancak üretim sürecinde işçinin sağlığı ve güvenliği, maliyet hesabının bir kalemine dönüştürüldüğünde ciddi bir çelişki ortaya çıkar. İşçinin hayatını korumak için yapılması gereken harcamalar, üretimin kesintiye uğramaması kaygısıyla karşı karşıya gelir.
İşte bu nedenle iş güvenliği yalnızca teknik bir mesele değildir. Aynı zamanda sınıfsal bir meseledir. Bir vincin neden düştüğünü mühendisler araştıracaktır. Bir gaz hattının neden zarar gördüğünü bilirkişiler açıklayacaktır. Ancak bakım çalışmalarının nasıl planlandığını, işçilerin hangi koşullarda çalıştırıldığını, üretim baskısının güvenlik kararlarını etkileyip etkilemediğini araştırmak da zorunludur. Ama yıllardır bunu yapan bir devlet yapılanması yok. Saray hükümeti patronların yüksek karları için ki pek çok patron da hükümeti oluşturan partide milletvekili. Madencilerin direnişinde bunu aleni bir şekilde gördük. Böyle bir hükümetin bunu araştırma gibi bir düşüncesi olabilir mi ?
İş cinayetlerinin arkasındaki toplumsal ilişkileri görmeden yalnızca teknik arızaları tartışmak, sorunun önemli bir bölümünü karanlıkta bırakır.
Bir başka mesele de taşeronlaşmadır.
Taşeron çalışma düzeni, işçileri farklı işverenlere, farklı ücretlere ve farklı çalışma koşullarına böler. İşyerindeki sorumluluk ilişkilerini karmaşıklaştırabilir. İş güvencesinin zayıfladığı, işini kaybetme korkusunun büyüdüğü koşullarda işçinin tehlikeli bir işe itiraz etmesi de zorlaşır.
Oysa işçinin yaşam hakkı, hangi şirketin bordrosunda olduğuna göre değişmez. Kadrolu işçinin de taşeron işçinin de canı birdir.Devletin sorumluluğunu da burada tartışmak gerekiyor.
Çalışma yaşamını denetlemek, işverenlerin gerekli önlemleri almasını sağlamak, tehlikeli koşullarda üretimi durdurmak kamunun görevidir. Denetim yalnızca evrak kontrolünden ibaret olamaz. İşçiler öldükten sonra hazırlanan raporlar, zamanında yapılmayan etkili denetimlerin yerini tutmaz.
Üstelik geçmişte ölümlü kazaların yaşandığı bir işletmede denetimlerin nasıl yapıldığı, hangi eksikliklerin belirlendiği ve bunların giderilip giderilmediği kamuoyuna açıklanmalıdır.Bunları istemek, herhangi bir kişi hakkında peşinen suç hükmü vermek değildir. Tam tersine, sorumluluğun belgelerle ortaya çıkarılmasını istemektir.
Bugün işçilerin ihtiyacı yalnızca başsağlığı mesajları değil, bağımsız denetim, güçlü sendikal örgütlenme, taşeron işçilerin eşit haklara kavuşması ve tehlikeli çalışma koşullarına karşı söz sahibi olmalarıdır. İşçi, yaşamını tehlikeye atan bir işi reddettiğinde geçiminden korkmamalıdır. İşyerindeki güvenlik kararlarında işçilerin ve sendikaların etkili katılımı sağlanmalıdır. Üretim hedefleri hiçbir zaman insan yaşamının önüne geçirilememelidir.Çünkü çelik yeniden eritilebilir, makineler yeniden kurulabilir, fabrikalar yeniden çalıştırılabilir. Ama ölen bir işçi geri getirilemez.
Sermayenin büyüklüğü yatırımlarla, üretim kapasitesiyle, ihracat rakamlarıyla ölçülüyor. Bir ülkenin gerçek gelişmişliği ise o üretimi gerçekleştiren insanların nasıl yaşadığıyla, hangi koşullarda çalıştığıyla ve evlerine sağ salim dönüp dönemediğiyle de ölçülmelidir.
HABAŞ’ta yaşananların bütün yönleriyle aydınlatılması, sorumluların hukuk önünde hesap vermesi ve benzer ölümlerin önlenmesi için gerekli tedbirlerin alınması gerekiyor. Yıllardır bunu söylüyoruz ama dinleyen olmadığını görüyoruz. Çünkü gücümüzü örgütlü hale getiremediğimiz için yüreklerine korku salamıyoruz henüz.
Mesele yalnızca HABAŞ değil. Mesele, Türkiye’de emeğin nasıl örgütlendiği, üretimin nasıl yönetildiği ve işçinin hayatına ne kadar değer verildiğidir.
Yaşamı üreten işçilerdir. Yaşamak için ölümü göze almak zorunda değillerdir.
