Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan’ın çağrısıyla başlayan Barış ve Demokratik Toplum Süreci, AKP ve iktidarın oyalama politikaları nedeniyle yerinde sayıyor. Süreç boyunca Kürt Özgürlük Hareketi tarafından birçok somut adım atılırken, sürecin ilerlemesi için devletin üzerine düşen sorumluluğu yerine getirmesi bekleniyor. Toplumun büyük çoğunluğu tarafından desteklenen sürecin ilerlemesi için “çerçeve yasa” olarak bilinen yasal mevzuatın bir an önce hayata geçirilmesi bekleniyor.
İnsan Hakları Derneği (İHD) Riha Şube Eşbaşkanı Songül Arpa, Barış ve Demokratik Toplum Süreci’nden toplumun beklentilerini değerlendirdi.
‘BU COĞRAFYA BÜYÜK ACILAR YAŞADI’
Dernek olarak kuruldukları günden itibaren hep barıştan yana olduklarını ve barışı savunduklarını belirten Songül Arpa, “Türkiye’de, Kürt sorununun demokratik ve barışçıl yollardan çözümü konusu toplumun büyük bir kesiminde olduğu gibi insan hakları savunucuları tarafından da memnuniyetle karşılanmıştır. İHD olarak silahların susması ve çatışmalı ortamdan kaynaklı yaşam hakkı ihlallerinin ortadan kalkması tek başına bütün halkların barış fikri etrafında toplanması için yeterli bir nedendir” dedi.
Bu coğrafya da çok acılar yaşandığını, binlerce insanın çatışmalı ortamdan kaynaklı olarak yaşamını yitirdiğini hatırlatan Songül Arpa, “Derneğimizin raporlarına göre Türkiye’de 1991-2024 yılları arasında çatışmalı ortamdan kaynaklı 36 bin 409 kişi yaşamını yitirdi. Bunlardan 26 bin 955 kişi doğrudan çatışmalarda, 9 bin 454 kişi de çatışmalı iklimden kaynaklı yaşam hakkı ihlalleri sonucu ölen siviller oldu. Çatışmalı süreçten kaynaklı resmi rakamlara göre 3 bin 428 köy boşaltıldı. 378 bin 335 kişi de zorla göce maruz bırakıldı. Fakat İHD raporlarına göre ise 1993 ile 1997 yılları arasında 2 bin 714 köy ve mezra boşaltıldı. 3 milyon insan zorla yurtlarından edildi. Çatışmalı süreçten kaynaklı 3 bin 356 yargısız infaz yapıldı. 3 bin 52 faili meçhul cinayet var. Binlerce Kürt siyasetçi cezaevlerinde. En ağır hapis cezaları veriliyor. Bunun son örneğini Ayşe Gökkan’ın dosyasında görüyoruz” dedi.
‘İZLEME KOMİSYONU KURULSUN’
Kürt sorunun çözümünün konjonktürel bir zorunluluktan ziyade temel hak ve özgürlükler perspektifinden ele alınması gerektiğini vurgulayan Songül Arpa, “Bu açıdan süreç sadece bir güvenlik veya teknik silahsızlanma meselesi değil, Türkiye’nin demokratikleşme kapasitesinin güçlendirilmesi ve kalıcı barışı kurma iradesi şeklinde olmalıdır. Bununla birlikte sürecin kalıcı ve toplumsal barışa evrilmesi için sürecin hukuksal reformlarla desteklenmesi gerekiyor. İdari ve hukuki reformların bir an önce hayata geçirilmesi gerekmektedir. Türkiye, 2013-2015 yılları arasında başarısız bir süreç yaşadı. Hiç kuşkusuz sürecin gereklerine uygun hukuki ve idari reformların hayata geçirilmemesi sonucu başarıya ulaşılamadı” diye belirtti.
Hükümetin zaman geçirmeden ve “yol kazalarına” mahal vermeden bir an önce adım atması gerektiğinin altını çizen Songül Arpa, “2024 tarihinde başlayan bu sürecin başarısızlığa uğramaması için Meclis’te kurulan komisyonunun nihai raporundaki 6’ncı maddesinde belirlenen çerçeve yasanın ve 7’nci maddesinde belirtilen tüm demokratikleşme adımlarının ivedilikle hayata geçirilmesi gerekir. Bu kapsamda çerçeve yasa daha fazla ertelenmeden en kısa zamanda çıkarılmalıdır. Bu yasa, geniş kapsamlı ve bütünlükçü bir yasa olmalıdır. Yasa metni açık, yoruma kapalı ve öngörülebilir olmalıdır. Bu yasanın uygulanmasını istemek üzere Meclis’te kurulan komisyonun örneği gibi siyasi partilerin katılımı ile izleme ve denetleme komisyonu oluşturmalıdır. Bu komisyon, sivil toplum örgütlerinin katılımına açık, somut ve süreklilik arz eden bir çalışma yöntemi gerçekleştirmelidir” diye kaydetti.
‘HAK İHLALLERİ KALDIRILSIN’
Kalıcı barışın ve demokratik bir düzenin inşası için atılması gereken adımlara da değinen Songül Arpa, “Bütün siyasi mahpusları özgürlüklerine kavuşturacak bir yasal düzenlemenin yapılması gerekiyor. Demokratik bir toplum düzeni, güvenli bir gelecek ancak geçmişle yüzleşme, hakikat ve onarım süreçlerinin işletilmesi ile mümkün olacaktır. Bu bağlamda tarafların sivillere karşı işlediği suçlar bakımından hakikat, adalet ve onarımı odağına alan koşullu sorumluluk mekanizmaları kurulmalı ve etkin bir şekilde işletilmelidir. Hukuk devletinin yeniden inşası ve hukuki güvenlikleri AİHM ve AYM kararlarını yerine getirilmesi, kayyım uygulamalarına son verilmesi, seçilen belediye başkanlarının görevine iade edilmesi, yaşam hakkı tehdidi ve birçok hak ihlali ile karşı karşıya olan hasta mahpusların derhal serbest bırakılması gibi konularda gerekli yasal ve idari kararların alınması gerekmektedir. Mahpusların tahliyelerini keyfi bir şekilde engelleyen idare ve gözlem kurulları kaldırılmalı, mahpusların infaz süreleri kanunla belirlenmeli ve denetimli serbestlik hakkında yararlanmasını engelleyen ve açık cezaevlerine ayrılma taleplerini reddeden keyfi ve gayri hukuki uygulamalara son verilmelidir. Belediye başkanları, siyasi aktörler, gazeteciler, sivil toplum örgütü temsilcilerine yönelik yargısal baskıdan vazgeçilmeli ve tutuksuz yargılanma bütün yargısal süreçlerde esas alınmalıdır. Terörle Mücadele Kanunu (TCK) kaldırılmalıdır” diye konuştu.
‘KALICI VE DEMOKRATİK BARIŞ İNŞA EDİLMELİ’
İHD olarak çatışmasızlık ve silahsızlanma ile elde edilen bu tarihi fırsatın kalıcı bir barışa dönüştürülmesi gerektiği çağrısında bulunan Songül Arpa, sözlerini şöyle sürdürdü: “Urfa yaklaşık 50 yıldır devam eden çatışmalı sürecin en ağır sonuçlarını yaşayan kentlerden biri olmuştur. Bu süreçte Urfa’da zorla kaybettirilen, failleri yargılanmayan ve zorla göçe mecbur bırakılan insanlar oldu. Aileler parçalandı ve dağıldı. Ekonomik ve sosyal hayatları etkilendi. Çatışmalı ortamdan kaynaklı kadın ve çocuklar başta olmak üzere siviller etkilendi. Bugün Urfa halkının en büyük beklentisi, artık çatışmaların değil barışın konuşulduğu bir ortamdır. İnsanların çocuklarını korkuyla değil umutla büyüttüğü, gençlerin göç etmek zorunda kalmadığı, herkesin kendisini eşit ve güvende hissettiği bir ortamdır. Barış içinde birlikte bir arada ve kendi ana dilinde eğitim, düşünce ve ifade ile örgütlenme özgürlüğünün olduğu, toplumun farklı kesimlerinin sesinin duyulduğu bir ortam olmalıdır. Geçmişte yaşanan ağır hak ihlallerinin hakikat ve adaletli yüzleşme temelinde ele alındığı, mağduriyetlerin onarıldığı ve bir daha benzer acıların yaşanmaması için gerekli güvencelerin oluşturulduğu bir toplum gerekiyor. Gerçek barış, yalnızca çatışmasızlık hali değil insan onurunun korunduğu, hakların güvence altına alındığı ve herkes için eşit yurttaşlığın hissedildiği bir toplumsal düzendir. İHD olarak temennimiz bu sürecin şeffaf, kapsayıcı ve toplumun tüm kesimlerinin katkısı ile yürütülmesi, insan haklarını merkeze alan kalıcı ve demokratik bir barışın inşa edilmesidir” dedi.
MA / Ömer Akın
MA
