Gençlik Örgütleri Forumu (GoFor) ile Hakikat Adalet ve Hafıza Çalışmaları Derneği’nin (Hafıza Merkezi) işbirliğiyle hazırlanan “Gençlerin gözünden müzakere süreci: Duygular, deneyimler ve beklentiler” adlı araştırmada önemli bulgular yer aldı. 4-12 Aralık 2025 tarihlerinde yapılan araştırma, 47 ili ve 255 ilçeyi kapsadı. 18-35 yaş arası bin 741 kişi ile CATI (Bilgisayar Destekli Telefon Görüşmesi) yöntemiyle görüşme gerçekleştirildi. Rapor, gençlerin Barış ve Demokratik Toplum Süreci’ne dönük tutumuna ve süreçten beklentilerine odaklandı.
Araştırmada, şu önemli tespitlere yer verildi:
* Gençlerin yüzde 70,1’i ülkenin gidişatını ‘kötü’ buluyor. Bu memnuniyetsizlik tek bir kümeye sıkışmış değil, kuşağa yatay biçimde yayılmış durumda.
* Gençler için ülkenin en büyük iki sorunu ekonomi (yüzde 34,1) ile hukuk-adalet (yüzde 33,1).
* Gençlerin yüzde 68,7’si yargıya güvenmiyor.
* Her 10 gençten 7’si sanal medyada siyasi görüş paylaşırken tedirgin oluyor. Tedirginlik kamu çalışanlarında, beyaz yaka ve profesyonellerde neredeyse yüzde 80’i aşıyor.
* ‘Kürt kimliği toplumda kabul görüyor mu?’ sorusunda anadili Kürtçe olan gençler (yüzde 61,6), anadili Türkçe olanlardan (yüzde 50,6) daha yüksek bir kabul algısı bildiriyor.
* Gençler meseleyi kabaca iki pencereden okuyor: haklar ve eşit vatandaşlık perspektifi (yüzde 36,6) ile güvenlik ve dış tehdit perspektifi (yüzde 29,5).
* Anadili Kürtçe olan gençlerin yüzde 54,3’ü meseleyi haklar penceresinden okuyor. Anadili Türkçe olanlarda haklar yaklaşımı ile güvenlik yaklaşımı neredeyse eşit ağırlıkta.
* Süreci destekleyenlerin yüzde 47,1’i aynı zamanda kaygılı. Anadili Kürtçe olan gençlerin yüzde 66’sı süreçten umutlu. Anadili Türkçe olanların umut puanı ise 30 puan geride.
* Gençlerin yüzde 50,7’si süreci destekliyor, yüzde 49,3’ü desteklemiyor. Sürece destek Doğu Anadolu Bölgesi’nde yüzde 67,6 oranında iken, Ege Bölgesi’nde yüzde 41,6 düzeyinde kalıyor.
GoFor Genel Koordinatörü Hasan Oğuzhan Aytaç, araştırmada yer alan verilere dair Mezopotamya Ajansı’nın (MA) sorularını yanıtladı.
Hangi hususları dikkate alarak araştırmayı yaptınız?
Örneklemi oluştururken Türkiye’nin bütün bölgelerinin temsil edilmesine dikkat ettik. Siyasi görüşler, etnik kimlikler ve diğer araştırmalarla karşılaştırmalar yaparak örneklemi test ettik. Türk gençlerin ve Kürt gençlerin oranlarını da temsil gücünü sağlayacak şekilde belirledik. Bu nedenle örneklemin temsiliyet açısından güçlü olduğunu düşünüyoruz.
Araştırmada “umut”, “kaygı” ve “aidiyet” hepsi bir arada. Bu tablo bize ne ifade ediyor?
Gençlerin yüzde 83’ü kendisini Türkiye’ye ait hissediyor. Bu tarihi bir fırsat. Ortak değerler ve eşit yurttaşlık temelinde bir zemin oluşturulabilirse çok önemli bir kapı aralanabilir.
Bütün araştırma boyunca beni en çok şaşırtan verilerden biri buydu. Gençlerin yüzde 83’ü kendisini Türkiye’ye ait hissediyor. Türk gençlerle Kürt gençler arasındaki fark ise yalnızca 2,8 puan. Bu bizim açımızdan tarihi bir fırsata işaret ediyor. Ortak değerler ve eşit yurttaşlık temelinde bir zemin oluşturulabilirse çok önemli bir kapı aralanabilir. Barışın mümkün olup olmadığını sorduk. Bu soruya olumlu yanıt verenlerin oranı yüzde 70. Ancak aynı gençlere sürece dahil edilip edilmediklerini sorduğumuzda oran yüzde 35’e düşüyor. Gençler katkı sunmak istiyor ama öznesi olmadıkları bir süreçte kaygılanıyorlar. Destekleyenlerde de desteklemeyenlerde de en yoğun duygu “kaygı” çıktı. Destekleyenlerde “umut” bekliyorduk, karşı çıkanlarda ise “öfke” bekliyorduk. Ancak her iki grupta da en baskın duygu “kaygı” oldu.
Gençlerdeki kaygının temel nedenleri neler?
Gençlere temel sorunlarını sorduk. İlk sırada işsizlik ve ekonomi çıktı. İkinci sırada ise adalet ve hukuk var. Bu iki başlık birlikte değerlendirildiğinde gençlerin yüzde 60’ının temel gündemini oluşturuyor. Buna karşılık milli güvenlik meselesi yüzde 1,8 oranında kaldı. Yani gençlerin gündemi güvenlik değil. Gençlerin gündemi demokratikleşme, ekonomi ve adalet. Süreç ise güvenlikçi bir dille yürütülüyor. Gençlerin talepleriyle mevcut yaklaşım arasında bir uyumsuzluk var. Süreç ne kadar demokratikleşme eksenli ilerlerse gençlerin kaygıları da o kadar azalacaktır.
Müzakere sürecinin dışında bırakılmak gençleri nasıl etkiliyor?
Gençlerin gündemi demokratikleşme, ekonomi ve adalet. Süreç ise güvenlikçi bir dille yürütülüyor. Gençlerin talepleriyle mevcut yaklaşım arasında bir uyumsuzluk var. Gençler bu sürecin içinde değil.
Yürütülen müzakere sürecinden haberdar olanların oranı yüzde 60. Ancak Meclis’te kurulan komisyonu bilenlerin oranı yüzde 20’ye düşüyor. Komisyonu takip edenler yüzde 19, gençliğe özel oturumdan haberdar olanlar ise yalnızca yüzde 12. Gençler bu sürecin içinde değil. Kendi gündemlerini ve sorunlarını bu süreçte göremedikleri için takip etmiyorlar. Öznesi olmadıkları bir süreçte sözlerinin dikkate alınmadığını düşünüyorlar.
Bu dışlanmışlık hissi gençlerin gündelik yaşamına etki ediyor mu?
“Sosyal medyada siyasi görüşünü açıklarken tedirgin hissediyor musun?” diye sorduk. 10 gençten 7’si “evet” dedi. Aile ortamında siyaset konuşurken tedirgin olduğunu söyleyenlerin oranı yüzde 49. Kürtçe konuştuğu için kamusal alanda tepkiyle karşılaştığını söyleyenlerin oranı ise yüzde 47. Bu tablo bize gençlerin en temel demokratik haklarını kullanırken bile sorun yaşadığını gösteriyor. Günlük yaşamda demokratik hakların güvence altında olmadığı bir yerde barış sürecine ilişkin güven oluşturmak da zorlaşıyor.
Gençlerin süreçten en büyük beklentisi nedir?
Türkiye’de herhangi bir kamuoyu araştırmasında kolay kolay göremeyeceğiniz bir mutabakatla karşılaştık. Hukuk ve adalet yüzde 94 oranında destek görüyor. Ardından eşit yurttaşlık, bireysel özgürlükler, geçmişle yüzleşme ve toplumsal cinsiyet eşitliği geliyor. Bunların tamamı yüzde 82’nin üzerinde destek alıyor. Gençler barışın yalnızca silahların susması olmadığını, aynı zamanda demokratikleşme ve eşitlik meselesi olduğunu söylüyor.
“Geçmişle yüzleşme” noktasında nasıl bir tablo ortaya çıktı?
Sivillere zarar veren kişilerin, devlet görevlisi olsalar bile yargılanması gerektiğini düşünenlerin oranı yüzde 80’in üzerinde. Gençler yeni bir sayfa açalım diyerek geçmişi kapatmak istemiyor. Hakikat ve yüzleşme komisyonlarının kurulmasını, yaşananların açığa çıkarılmasını istiyor. Bugüne kadar yaşanan hak ihlalleriyle yüzleşilmeden kalıcı ve toplumsal olarak kabul gören bir barışın kurulamayacağını düşünüyorlar.
Gençlerin bu sürecin içerisinde olmadığını söylediniz. Bu durum nasıl tersine çevrilebilir?
Bu sürecin toplumsal tabanı gençlerdir. Gençlerin özne olarak kabul edilmesi gerekiyor. Gençlerin gündemleri sürece ne kadar dahil edilirse gençler de o kadar dahil olur.
Öncelikle gençlerin özne olarak kabul edilmesi gerekiyor. Siyasi partilerin önemli bir bölümü gençleri karar alma süreçlerinde bağımsız bir aktör olarak görmüyor. Meclis’te genç temsilinin artırılması gerekiyor. Gençlik hakları perspektifiyle çalışacak özel raportörlükler ve mekanizmalar kurulabilir. Bu sürecin toplumsal tabanı gençlerdir. Gençlerin gündemleri sürece ne kadar dahil edilirse gençler de o kadar dahil olur.
Raporda sizi en çok şaşırtan bulgu ne oldu?
En dikkat çekici bulgulardan biri aidiyet duygusuydu. Bunun yanında vicdani ret konusunda ortaya çıkan tablo da oldukça çarpıcıydı. Bugüne kadar yapılan ölçümlerde vicdani ret desteği genellikle düşük çıkıyordu. Bu araştırmada ilk kez vicdani reddi destekleyen gençlerin oranı karşı çıkanlardan daha yüksek çıktı. Bu önemli bir değişim. Silahsızlanma ve alternatif kamusal modeller açısından da dikkate alınması gereken bir veridir. Bunun yanında farklı siyasi partileri destekleyen gençlerin önemli bir bölümünün de mevcut yürütülme biçimine itiraz ettiğini gördük. Bu gençlerin taleplerinin duyulması gerektiğini düşünüyoruz.
Karar vericilerin bu rapordan çıkarması gereken en önemli sonuç nedir?
Kolombiya, İrlanda ve Güney Afrika gibi örnekleri inceledik. Başarılı süreçlerin ortak özelliği gençler ve kadınlar için özel katılım mekanizmalarının kurulmuş olmasıdır. Hakikat ve yüzleşme komisyonları bu süreçlerin önemli parçalarından biridir. Gençlerin katılımı için özel mekanizmalar oluşturulmuş. Türkiye’de de gençlerin yalnızca adına konuşulan bir toplumsal grup olmaktan çıkıp, doğrudan karar süreçlerinin öznesi haline gelmesi gerekiyor.
Önümüzdeki süreçte sizden benzer konularda farklı çalışmalar görecek miyiz?
6 ayda bir üye örgütlerimizle bir araya geliyoruz. Barış çalışma grubumuz aracılığıyla politik hattımızı birlikte oluşturuyoruz. Şimdi elimizde siyasi partilerin pozisyonlarına ilişkin değerlendirmeler ve bu araştırmanın verileri var. Bundan sonraki süreçte bu iki alanı birleştirerek, demokratik muhalefet için somut politika önerileri geliştireceğiz. Gençlerin sürece nasıl dahil edilebileceğine ve ihtiyaçlarının nasıl karşılanabileceğine ilişkin veri temelli öneriler hazırlayacak, bunların savunuculuğunu yapacağız.
MA / Helin Özgün
MA
