Ekonomik krizle başlayan ve rejim karşıtı özgürlük talebine dönüşen protestolarla sarsılan İran’da, 33 günlük bilanço raporuna göre ölü sayısı 10 bine yaklaştı. Kayıtlara göre, 118’i çocuk olmak üzere 6 bin 92 protestocu rejim güçleri tarafından katledilirken, yaklaşık 20 bin kişinin yaralandığı belirtiliyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın askeri müdahale sinyali veren açıklamalarının ardından bölgede tedirgin bekleyiş sürüyor. Ortadoğu’daki askeri varlığını artıran ABD’den Tahran’a yönelik her gün yeni bir tehdit geliyor. Trump, “Anlaşma yaparsak bu iyi olur; yapamazsak neler olacağını göreceğiz” diyerek, İran’a doğru ilerleyen Amerikan filosunun Venezuela için Karayipler’e gönderilenden daha büyük olduğunu vurguladı.
İRAN’DAN KRİTİK ZİYARETLER
Müdahale ihtimali güçlense de anlaşma yolunun hâlâ masada olduğu ifade ediliyor. ABD’nin dayattığı bazı taleplerin müzakere edilebilir bulunduğu, ancak bazı şartların rejim tarafından kesinlikle reddedildiği belirtiliyor. Tansiyonun yükseldiği bu dönemde İran’ın Rusya ve Türkiye ile temasları üst düzeye çıktı. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Ali Larijani’yi kabul ederken, İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi de Türkiye’ye bir ziyaret gerçekleştirdi. Avrupa Birliğinin (AB), İran Devrim Muhafızları Ordusunu “terör örgütü” ilan etme kararı da, bölgedeki gerilimin daha da artacağının işareti olarak değerlendiriliyor.
KÜRTLERİN TAVRI
İran’da “Jin, jiyan, azadî” sloganıyla başlayan ve ülkenin tamamına yayılan eylemler devam ederken, toplumsal kesimler de pozisyonlarını belirliyor. Bu süreçte Kürtlerin tavrı stratejik bir önem taşıyor. Rojhilatlı parti ve kurum temsilcileri, Brüksel’de Kürdistan Ulusal Kongresi (KNK) merkezinde olağanüstü bir toplantı gerçekleştirdi. KDP-İ, PJAK, Komele ve diğer yapıların yanı sıra aydın ve siyasetçilerin katıldığı toplantıda, “ulusal tutum” kararı alındı. Toplantı sonrası konuşan Zeyneb Murad, “Dünyanın gözü Kürtlerin üzerinde. İdeolojik ayrımları bir kenara bırakıp ulusal duygularla hareket etmeliyiz. Ancak bu şekilde halkımız için kazanımlar elde edebiliriz” çağrısında bulundu.
KÜRT PARTİLERİNDEN ORTAK TAVIR
Rojhilat’taki yedi farklı yapının oluşturduğu “Partiler Arası İşbirliği Diyalog Merkezi” de ortak bir bildiri yayımladı. Bildiride, İran’daki ulusların kendi kaderini tayin etme hakkı vurgulanarak, özgürlüğe ulaşmak ve rejim değişikliği gerçekleştirmek için uluslararası desteğe ihtiyaç duyulduğu ifade edildi.
PJAK: İRAN’DA ÖZGÜRLÜK GÜNEŞİ DOĞACAK
PJAK, rejim katliamlarına rağmen halkın iradesinin galip geleceğini belirterek, şu açıklamayı yaptı: “Gençlerin ve kadınların azmiyle demokratik protestoların meyve vereceğine ve bu topraklarda özgürlük güneşinin doğacağına inanıyoruz. Tüm uluslararası kurumları sessiz kalmamaya ve İran halkını desteklemek için acil pratik önlemler almaya çağırıyoruz.”
Doğu Kürdistan Özgür Kadın Topluluğu (KJAR) ise İran’ın kaynaklarını askeri politikalara harcayarak halkı açlığa mahkûm ettiğini vurgulayarak, “En demokratik yol, halkın kendi özyönetim gücüne ulaşmasıdır” mesajını verdi.
Rojhilat’ta yaşayan Uluslararası İlişkiler ve Ortadoğu Uzmanı Dr. Ardeshir Pashang, son gelişmeleri ve önümüzdeki sürecin kodlarını anlattı.
‘TRUMP, EN AZ MALİYETLE EN İYİ SONUÇ İSTİYOR’
Dr. Ardeshir Pashang, Trump’ın 2015’teki nükleer anlaşmanın (JCPOA) ötesinde yeni ve daha ağır şartlar içeren bir anlaşma peşinde olduğunu söyledi. Pashang, “Haziran 2025’teki ‘On İki Gün Savaşı’ (İran-İsrail Savaşı) sonrası İran’ın vekil güçlerinin zayıflaması, Trump’ın taleplerini artırdı. Mevcut koşullarda Trump, İran’ı her zamankinden daha zayıf görüyor ve en az maliyetle en fazla kazancı hedefliyor” dedi.
‘TALEPLER SÜREKLİ DEĞİŞİYOR’
Trump’ın taleplerinin değişken ve öngörülemez olduğunu belirten Pashang, ” Bunun nedeni, Trump’ın belirsiz ve tahmin edilemez olmasıdır. Sıfır zenginleştirme, uranyum stoklarının teslimi, füze menzilinin düşürülmesi ve hatta İsrail’in tanınması gibi geniş bir yelpazede talepler öne sürüyor. Ancak bu talepler arasındaki önceliklendirme henüz netleşmiş değil” ifadelerini kullandı.
‘İRAN BAZI TALEPLERE ESNEKLİK GÖSTEREBİLİR’
İran’ın stratejisinin geleneksel olarak “zaman kazanmak” olduğunu hatırlatan Pashang, mevcut durumun farklı olduğunu vurgulayarak, “İç protestolar, ekonomik kriz ve zayıflayan caydırıcılık nedeniyle İran bu kez daha zor durumda. Sonuç olarak rejim, bazı konularda esneklik göstermeye ve müzakereye hazır görünüyor.”
‘GEÇİCİ BİR ANLAŞMA YAPABİLİRLER’
Pashang, İran’ın hangi konularda geri adım atabileceğini ise şöyle sıraladı: “Nükleer alanda geçici bir anlaşma, zenginleştirilmiş uranyumun teslimi, protestoculara yönelik cezaların hafifletilmesi ve vekil güçlerle ilişkilerde yeni bir süreç müzakere edilebilir. Ancak füze kapasitesinin düşürülmesi, İsrail’in tanınması ve liderlik değişimi gibi konularda İran’ın şu an için esneklik göstermesi beklenmiyor.”
‘İRAN’IN KONUMUNUN DEĞİŞMESİNİ İSTEMİYORLAR’
Türkiye ve bölge ülkelerinin, İran’ın mevcut konumunun değişmesini istemediklerini belirten Dr. Pashang, sözlerini şöyle tamamladı: “Taraflar, yürütülen gizli müzakerelerde veya Türkiye’nin arabuluculuğuyla yapılacak görüşmelerde kısmi, geçici ve sınırlı bir anlaşmaya varamazlarsa, ABD’nin bir saldırı başlatacağı anlaşılıyor. Ancak olası bir saldırının ölçeği ve kapsamının çok büyük ya da stratejik olması beklenmiyor. ABD; diplomatik ve ekonomik baskı, muhtemel bir deniz ablukası ve sınırlı saldırılar yoluyla İranlı yetkilileri anlaşmayı kabul etmeye zorlamayı hedefliyor. Türkiye ve bölgedeki çoğu ülke, ABD ile İran arasında bir savaşın başlamasını kendi zararlarına görüyor, çünkü böyle bir durumda öngörülemeyen bir kriz başlayacak, bu ülkelere yönelik göç dalgası artacak ve İran’ın yönetim kapasitesinin azalmasıyla birlikte Afganlar gibi diğer ülkelerden gelen göçmenler Türkiye’ye daha kolay ulaşacaktır. En önemlisi ise Kürtlerin ve Kürt partilerinin bölgedeki etkinliği güçlenecektir. Ayrıca, böylesi bir savaş İsrail’in konumunu da pekiştirecektir ki bu durum Türkiye’nin çıkarlarıyla örtüşmemektedir. Sonuç olarak, bölge ülkeleri İran’daki mevcut koşulların değişmesini istemiyorlar.”
Adnan Bilen / MA
