Fon krizi konuşuluyor. Kim kazandı, kim içeriden bilgi aldı, kim göz yumdu? SPK neden müdahale etmedi? Kim tutuklandı? Yatırımcının parası ne olacak?
Sorular haklı. Ama hepsi sistemin kendi kuralları içinde soruluyor.
Sermaye Piyasası Kurulunun 17 Eylül 2026 tarihli kararlarıyla yedi portföy yönetim şirketine ait 131 fon tasfiyeye alındı. Merkezi Kayıt Kuruluşu kayıtlarına göre bu fonlarda 455.758 tekil yatırımcı bulunuyor.¹
Ekonomist Kerim Rota, aylardır yapılan uyarılara rağmen zamanında müdahale edilmediğini, tasfiye kapsamındaki fonların büyüklüğünün yaklaşık 800 milyar liraya ulaştığını söylüyor; yaşananları, herkesin geleceğini bildiği cinayetin engellenemediği Kırmızı Pazartesi’ye benzetiyor.²
Taner Akçam ise ahlak çağrılarının yolsuzluğu önlemeye yetmeyeceğini, sağlam bir hukuk düzeni ve ağır yaptırımların fiilen uygulanması gerektiğini savunuyor.³
Biri etkili denetimi, diğeri etkili cezayı öne çıkarıyor.
SPK zamanında müdahale etsin, fonlar denetlensin. İçeriden bilgi kullanan ve fiyatları manipüle eden cezalandırılsın. Yatırımcı yanıltılmasın, yargı bağımsız çalışsın. Görevini yapmayan kamu görevlisinden hesap sorulsun.
Sonra?
Hiç yolsuzluk olmadığını düşünelim.
Fon yöneticileri dürüst, işlemler hukuka uygun, SPK kusursuz. Hisseler yapay biçimde şişirilmiyor, kimse ayrıcalıklı bilgiye ulaşmıyor, herkes riskini biliyor.
Ne değişti?
İşçi yine ücret karşılığında çalışıyor. Üretim araçları yine sermaye sahibinin mülkiyetinde. Üretilen değerin bir bölümü sermaye olarak birikiyor. Küçük tasarruflar fonlarda toplanıyor, büyük mali kaynaklara dönüşüyor. Bu kaynağın nereye yatırılacağına onu yaratan yüz binlerce insan değil, sermayeyi yönetenler karar veriyor.
Yani yolsuzluk ortadan kalktı; kapitalizm yerinde duruyor.
“Kim haksız kazandı?” sorusunun karşısına “haklı kazanç” çıkıyor. Tartışma, kazancın doğduğu toplumsal ilişkiden uzaklaşıp piyasa kurallarına uygunluğuna indirgeniyor.
Oysa kapitalist, hiçbir kanunu çiğnemeden de sermayesini büyütebilir.
Marx’ın kapitalizm eleştirisinin gücü burada ortaya çıkar. Kapitalistin kötü insan olduğunu söylemez. İşçi ile kapitalist arasındaki ilişkinin hukuken eşit kişiler arasında kurulabileceğini kabul eder: İşçi emek gücünü satar, kapitalist bedelini öder. Hukuken geçerli bir sözleşme vardır. Fakat emek gücü, kendi değerinden daha fazla değer üretme özelliğine sahiptir. Artı-değer buradan doğar.⁴
Sömürünün gerçekleşmesi için patronun işçinin cebinden para çalması gerekmez.
Avukatlık mesleğinde de benzer bir çelişki yaşıyorum. Hak arama hizmeti, ücret pazarlığının ve çıkar çatışmasının konusu oluyor. Oysa savunma hakkı, kişinin ödeme gücüne bağlı olmamalı. Avukatlar bağımsızlıklarını koruyarak kamusal kaynaklardan ücret alabilmeli; herkes ücretsiz hukuki danışmanlık ve savunma hizmetine ulaşabilmelidir.
Kapitalizmin eleştirisi, kapitalistin suç işlediği yerde değil; hiçbir suç işlemeden sermayesini büyütebildiği yerde başlar.
Tasarruf sahibi parasını korumaya, fon yöneticisi getiri sağlamaya çalışıyor. Birikimler sermayenin büyümesine yöneltiliyor. Borsa fiyatı, fon getiriyi, sermaye daha fazla sermayeyi arıyor.
Öyleyse “o niye bu kadar kazandı?” sorusu yetmez. Birinin kazancının fazla, diğerinin az olmasından önce; üretimin, mülkiyetin ve toplumsal birikimin neden sermayenin büyümesine göre örgütlendiğini konuşmak gerekir.
Yolsuzlukla mücadele, etkili denetim ve suçların cezalandırılması zorunludur. Ancak bunlar kapitalist sömürüyü ortadan kaldırmaz.
Yolsuzluğu kapitalizmden çıkardığımızda geriye sosyalizm kalmaz; daha temiz işleyen kapitalizm kalır.
Sosyalizm, herkesin aynı piyasa kurallarına uymasından ibaret değildir. Üretim araçlarının kime ait olduğu, toplumsal birikimi kimin yönettiği, neyin üretileceğine kimin karar verdiği ve yaratılan değerin kimin ihtiyaçları için kullanılacağı sorularına başka cevap vermektir.
Fon skandalını tartışmaya elbette “Kim yaptı?” diye başlayabiliriz.
Ama sistemi tartışacaksak bir soru daha sormak zorundayız:
Hiç yolsuzluk olmasaydı ne değişecekti?
Dipnotlar:
1. Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), Tasfiye Konusu Fonlardaki Yatırımcı Sayısına İlişkin Açıklama, 23.09.2026. SPK’ya göre 17.09.2026 tarihli kararlarla yedi portföy yönetim şirketine ait 131 fon tasfiye kapsamına alınmış; Merkezi Kayıt Kuruluşu kayıtlarında bu fonlardaki tekil yatırımcı sayısı 455.758 olarak belirlenmiştir.
2. Fayn, 800 milyarlık fon skandalında “Kırmızı Pazartesi”: Her şey belliydi, Kerim Rota söyleşisi. Rota yaklaşık 800 milyar TL’yi tasfiye kapsamındaki 131 fonun büyüklüğü olarak ifade etmektedir; bu rakamın tamamı kayıp veya zarar değildir.
3. Taner Akçam, “Sallandıracaksın birkaç tanesini, bak bakalım yolsuzluk oluyor mu?”, Medyascope, 07.10.2026. https://medyascope.tv/2026/10/07/sallandiracaksin-birkac-tanesini-bak-bakalim-yolsuzluk-oluyor-mu-taner-akcam/
4. Karl Marx, Kapital, Cilt I, özellikle “Emek-Gücü Alım ve Satımı” ile “Artı-Değer Üretimi” bölümleri. Marx’ın çözümlemesinde artı-değer, kapitalistin işçiyi sözleşmeye aykırı biçimde dolandırmasıyla değil, satın alınan emek gücünün kendi değerinin üzerinde yeni değer üretmesiyle açıklanır.
