Ülkedeki ekonomik kriz ve enflasyon oranları yükselirken, yurttaşların alım gücü her geçen gün düşüyor. Ülkenin en büyük gıda tedarik noktalarından biri olan İstanbul’daki Bayrampaşa Meyve ve Sebze Hali, İstanbul’un günlük meyve ve sebze ihtiyacının ana yükünü taşıyor. Halde, yıllık ortalama 3 milyon tonun üzerinde ürün geçiyor. Öğle saatlerinde başlayan hareketlilik, gece boyunca artarak sürüyor ve sabahın ilk saatlerine kadar kesintisiz devam ediyor. Hal içerisinde hamallar, kasacılar, el arabacıları ve pazarcılar ağır yükler, uzun mesailer ve yoğun tempo içinde İstanbul’un dört bir yanına dağıtılacak ürünlerin hazırlığını yapıyor.
Gün boyunca görünmeyen ancak kentin gıda akışını belirleyen bu emek zincirinde, işçiler dinlenme araları olmadan çalışıyor. Yükleme ve boşaltma işlemleri gece ilerledikçe daha da yoğunlaşırken, haldeki hareketlilik sabaha karşı zirveye ulaşıyor. Pazarcıların ürün almak için geldiği halde emekçiler, hem zamana karşı yarışıyor hem de ağır çalışma koşullarının yükünü taşıyor.
Mezopotamya Ajansı (MA) olarak öğle saatlerinde başlayıp sabah saatlerine kadar devam eden haldeki hareketliliği yerinde takip ederek, halin görünmeyen yüzünü ve emekçilerin çalışma koşullarını işçilerle konuştuk.
Daha önce ayakkabıcılık yapan İrfan Aybek, halde el arabası sorumlusu olarak çalışıyor. Aybek, 3 yıldır halde çalıştığını belirterek, günlük çalışma düzenini şöyle anlattı: “Öğlen gibi buraya geliyoruz, saat 14.00’da kapılar açılıyor, tırlar giriş yapıyor ve çalışma başlıyor. Ürünleri ona göre el arabalarına koyuyoruz. Sergilere (dükkanlar) götürüyoruz orada nöbetçi olanlar malı alıp diziyor. Salatalık, biber, domates ne olursa koyuyoruz ve tekrar dönüyoruz tırlara. Hal saat 14.00’da başlar, ertesi gün sabah 09.00’da biter. Gece 21.00’da da satışlar başlıyor. Burada çalışmak zor ve yorucu. Ama mecburuz, geçim derdindeyiz. Onun için herkes burada bir lokma ekmek yemek için çalışıyor.”
‘ZOR BİR YER’
Meletîli emekçi İrfan Adıgüzel, 38 yıldır halde çalışıyor. Zor koşullar altında günlerinin geçtiğini ifade eden Adıgüzel, “Gece çalışıyoruz, gündüz yatıyoruz. Ben bir daha bu dünyaya gelsem bu hale ayak basmazdım çocukluğumu bitirdi, gençliğimi bitirdi. Zamanın yok. Ne gezebiliyorsun ne bir yere gidebiliyorsun. Gündüz yatıyorsun, gece burada sabaha kadar çalışıyorsun. Burayı yaşamak lazım, gelip görmek lazım. Pazarcı için de esnaf için de çalışan için de zor bir yer” diye konuştu.
‘BURADA HAYAT YOK’
Çocukluğundan beri halde çalıştırılan 18 yaşındaki Eren Koç ise günlerinin tamamen çalışma düzenine göre şekillendiğini ifade etti. Koç, “Her hafta nöbetçilik sistemi var. Bugün saat 13.00’da geldim, gece saat 2’de çıkacağım. Normalde akşam 7’de geliyorum, sabah 9, 10 gibi çıkıyorum. Burada ağırlıklı domates, salatalık, bezelye bu tarz ürünleri taşıyoruz. Özellikle saat 9, 10 civarı burası çok yoğun oluyor. Mesela akşam geliyorum, sabah gidiyorum ve yatıyorum. Bir cumartesi günü iznim var. Pazar akşamı yine buradayız. Hal zordur, bedenin gidiyor çürüyor, sağlığın gidiyor. Burada hayat yok” dedi.
SAĞLIK OCAĞI TALEBİ
Koç, halde bir sağlık ocağı kurulmasını talep ederek, halde yaşanan kazalara müdahalenin hızla yapılması için sağlık ocağının gerekli olduğunu vurguladı. Koç, devamla, “Burada iş kazaları oluyor, kavgalar oluyor. Burada ne koruma var ne bir sosyal güvencen var, hiçbir şey yok” ifadelerini kullandı.
‘ÜCRET GEÇİMİMİ SAĞLAMIYOR’
22 yaşındaki Ubeydullah Göktaş ise 13 yaşında pazar işine başladığını, daha sonra halde çalışmaya geçtiğini belirterek, “Çok yorucu bir iş. Günde 12, 13 saat çalışıyoruz. Halde sosyal hayata dair pek bir şey olmuyor. Tek derdimiz eve gidip duş alıp uyumak, akşama kalkıp bir daha hale gelmek. Hayatımız iş ile ev arasında sürüyor. Aldığım ücret de geçimimi çok kolay sağlamıyor. O yüzden bu şartlarda çalışmak zor” diye konuştu.
Halde çalıştığından dolayı hayata dair beklentilerinin sınırlı olduğunu dile getiren Göktaş, “Burada sadece cebimize harçlık yapıyoruz, başka bir şeye gelmiyor. Buraya gelmek isteyenlere şunu söylemek istiyorum: Kendilerine başka bir iş düşünsünler çünkü yapılacak bir iş değil. Ben 22 yaşındayım, 2 metre 13 santim boyum var halde çalışmaya başladıktan sonra 160 kilodan, 140 kiloya düştüm. Çok hızlı olmak zorundayız, tempoyu tutmak zorundayız. Yorucu bir iş. Duygularım darmadağın olmuş, hal ortamında duygularım çok ani şekilde değişmeye başladı. Normalde bu kadar duygusuz bir insan değildim ama hale başladığım günden beri duygularım saçma sapan bir şekilde ilerliyor. Şu an mutluyum ama 10 saniye sonra kızgın olabiliyorum. Ben bunu çalışmaya bağlıyorum. Sabah akşamın belli olmaması, ağır tempodan dolayı duygularımın değiştiğini düşünüyorum” ifadelerini kullandı.
‘SİGORTAMIZ BİLE YAPILMIYOR’
Halde bir sendikanın olmadığını da sözlerine ekleyen Göktaş, “Burada 600’e yakın dükkan var. Burada bir dernek kurulsa her bir dükkandan en kötü 2 kişi buna destek verir. Birliktelik bu şekilde kurulabilir. Örneğin bizim sigortamız bile yapılmıyor aynı şekilde kışın hava koşullarından dolayı çalışmamız çok zor oluyor. Bir dernek kurulsa belki mevcut sorunları çözebiliriz” dedi.
‘KEPÇEDEN DAHA FAZLA ÇALIŞIYORUZ’
37 yıldır İstanbul’da olduğunu söyleyen Bayram Doğan, Sêrt’li olduğunu ve İstanbul’da bulunduğundan beri ağır işlerde çalıştığını belirtti. Doğan, “Türkiye’nin en büyük paraları burada dönüyor. Ama işçinin eline geçen çok az oluyor. Az bir para ellerine düşüyor. 6 çocuğum var. Aldığım ücret kendime yetmiyor. Çocuklarım da çalışıyor. Onlar çalışmazsa geçinemeyiz. Memleketi özledik, gidemiyoruz yol pahalı, masraf çok. Biz İstanbul’a geçim derdinden dolayı geldik. Bu işi bırakamıyorsun da ev kira oldu mu hiç bırakamıyorsun. 50 yaşından sonra da zorlanmaya başlıyorsun çünkü ağır bir iştir. Ben 60 kiloyum ürün 40 kiloluk geliyor. Ben günde 1 ton indirip bindiriyorum, kepçeden daha fazla çalışıyoruz. Kimsenin bu koşullarda çalışmasını istemem” diye konuştu.
‘GURBET ÇOK ZOR GELİYOR’
Halde karşılaştığımız bir diğer emekçi Rojhilat’ın Maku kentinden Kamuran (soyadını vermek istemedi) ise 1 yıldır halde çalıştığını söyledi. Kamuran, “Buraya çalışmak için geldim, o ambardan bu ambara gidip geliyoruz. Bu şekilde günümüz geçiyor. Zor ama geçiyor bir şekilde” dedi.
Kamuran ayrıca, 3 ayda bir İran’a giriş çıkış yapmak zorunda kaldığı bilgisini paylaşarak, “Hiçbir şey memleket gibi olmuyor. Gurbette çok zor geliyor” ifadesini kullandı.
‘İŞÇİNİN BURADA BİR DEĞERİ YOK’
Yaklaşık 43 yıldır halde çalışan Murat Duran ise şu anda kasacı olarak çalıştığını söyleyerek, çalıştığı süre boyunca halde en çok dikkatini çeken şeyin emekçilerin haklarının olmaması olduğunu vurguladı. Duran, “Burada işçilerin hakları, hukukları sıfır. Buradaki işçi bir gün çalışmaz ise o gün aç kalır. Hasta olup 2 gün işe gelmezse işten atılır. Eskiden beridir bu durum devam ediyor. İşçinin burada bir değeri yok. Bunun yanında şu an işçi sıkıntısı da var. Yeni gelen bir arkadaşımız burada barınamıyor. Çünkü sosyal hayatı sıfır. İşçi burada 12 ile 13 saat çalışıyor ancak bu saatler fazla mesai olarak yazılmıyor. Burada ağır iş yapılıyor. Taşınan en hafif yük 25 kilodur. Bir kamyonda 2 bin kasa domates oluyor ve bunların tamamı işçilerin omuzlarından geçiyor” diye belirtti.
MA / Melik Varol
MA
