Türkiye ve Kürdistan coğrafyası, “enerji” bahanesiyle jeotermal enerji santrali (JES), rüzgar enerjisi santralleri (RES), güneş enerji santrali (GES), hidroelektrik santralleri (HES) ve termik santralleri ile tahrip ediliyor. Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı verilerine göre, 2025 yılında elektrik üretiminin yüzde 33.6’sı kömürden, 23’ü doğalgazdan, 15.8’i hidrolik enerjiden, 10.9’u rüzgârdan, 10.5’i güneşten, 3.2’si jeotermal enerjiden ve 3.1’i ise diğer kaynaklardan üretildi.
Yine bakanlığın verilerine göre 2026 Şubat ayı sonu itibariyle mevcut santrallerin yüzde 26’sı hidrolik enerji, 19.7’si doğalgaz, 17.7’si kömür, 12.1 rüzgar, 21.1’i güneş, 1.4’ü jeotermal ve 2.1’i de diğer kaynaklardan oluşuyor. Türkiye ve Kürdistan’da güncel olarak lisanssızlar dahil 41 bin 505 enerji santrali bulunmakta. Bu santrallerden 776’sı hidroelektrik, 69’u kömür, 403’ü rüzgar, 68 adedi jeotermal, 352’si doğalgaz, 39 bin 426’sı güneş ve 411 ise diğer kaynaklı santraller.
Bakanlığın açıkladığı verilere göre 2025’te 362.9 TWh elektrik üretilirken 360.9 TWh tüketim yapıldı. Tükettiği enerjiden daha fazla elektrik üretilen Türkiye’de Elektrik Mühendisleri Odası verilerine göre 2025 yılında üretilen elektriğin yüzde 37,84’ü sanayide kullanıldı. Türkiye Ulusal Enerji Planı çalışmasının sonuçlarına göre elektrik tüketiminin 2030 yılında 455.3 TWh, 2035 yılında ise 510.5 TWh seviyesine ulaşması bekleniyor.
EGE JES İŞGALİ ALTINDA
Elektrik üretiminin yüzde 3.1’ni karşılayan JES’ler Ege Bölgesi’ni işgal etmiş durumda. Aktif olan 63 JES’in tamamı Ege Bölgesi’nde bulunuyor. 63 JES’ten 6’sı Denizli’de, 14’ü Manisa’da, 1 tanesi İzmir’de, 7’si Çanakkale’de, 1’i Afyonkarahisar’da ve 34’ü ise Aydın’da bulunuyor. Kentin yüzde 85’i rezerv alanı ilan edilen Aydın’daki JES’lerin 20’ye yakını ise Germencik ilçesinde kurulu. Aydın halkı JES’le karşı açtığı davaların 90’nına yakınını kazanmasına rağmen santrallerin sayısı her yıl artmaya devam ediyor. Avrupa Kalkınma Bankası ve Jeotermal Sanayicileri Derneği tarafından bölgede yapılan araştırmaların raporuna göre Aydın’da 2015-2019 yılları arasında kanser oranı Türkiye ortalamasının iki katı iken bu oran Germencik de Türkiye ortalamasının 4 katına ulaşmış durumda. Yine Aydın, Manisa, Denizli, İzmir, Çanakkale ve Balıkesir’de ön lisans ve üretim lisansı almış toplamda 15 tane JES bulunuyor.
GİMGİM VE KANÎREŞ’TE JES PROJELERİ
Çewlîg’in (Bingöl) Kanîreş (Karlıova) ilçesine bağlı Qerxabazar (Kargapazar) başta olmak üzere Aynik, Licik, Şorik, Çêrmûk ve Siqavêlan köylerinde, Amerika Merkezli IGNIS H2 Anonim Şirketi tarafından “Jeotermal Enerji Kaynağı Arama” çalışmaları kapsamında en az 25 sondaj kuyusu açılması planlanıyor. Yine Mûş’un Gimgim (Varto) ilçesinde toplam yüz ölçümü 453 bin 494.83 metrekare olan mera vasıflı alanın 5 bin 560.13 metrekarelik kısmı üzerinde, IGNIS H2 Enerji Üretim Anonim Şirketi tarafından JES yapılmak isteniyor. Bu iki projeye karşı da bölge halklarının eylemleri devam ediyor.
MADEN RUHSATLARI İLE TALAN ARTIYOR
Öte yandan Türkiye ve Kürdistan’ın birçok yeri de taş ocakları ve diğer madenler nedeniyle tahrip edildi. Bu konuda madenler için verilen Çevresel Etki Değerlendirme (ÇED) olumlu raporları da tabloyu gözler önüne seriyor. Son 1 yılda Türkiye ve Kürdistan illerinde enerji projeleri için 434, kum, çakıl, kalker, granit, mermer gibi taş ocakları için bin 33, petrol, doğalgaz ile altın, gümüş, bakır, demir, çinko gibi maden için ise 385 tane “ÇED olumlu” kararı verildi. Kürdistan özelinde bakıldığı zaman ise yine son bir yılda enerji projeleri için 117, kum, çakıl, kalker, granit, mermer gibi taş ocakları için 252, petrol, doğalgaz ile altın, gümüş, bakır, demir, çinko gibi maden için ise 115 tane “ÇED olumlu” kararı verildi.
Yine Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın verdiği maden ruhsatları nedeniyle köyler, ormanlar, yaylalar, tarım alanları, meralar maden alanlarına dönüştürülüyor. Bu yılın Ocak ayında Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG) 59 ilde 182 adet sahada toplam 54 bin 746 hektarlık (76.675 futbol sahası genişliğinde) alanı ihaleye çıkardı. Şubat ayında ise 67 ilde tam 485 adet maden ruhsat sahasını satılığa çıkardı. Bu 485 ruhsat alanının 288 tane maden sahası ise mega yani bin hektardan büyük sahalar. 2024-2025 yıllarında maden ruhsatları için açılan ihalelerde 698 maden ruhsatı verildi. Bu ruhsat alanlarının toplamı 468 bin 784 hektardı.
MA / Uğurcan Boztaş
MA
