“Halk bizi anlamıyor.” Sol siyasetin farklı dönemlerinde, farklı biçimlerde duyduğumuz bir yakınmadır bu. “Gençler bizi anlamıyor”, “işçiler kendi çıkarlarının farkında değil”, “toplum yeterince bilinçli değil”, “anlatıyoruz ama karşılık bulmuyor” diye uzayıp gider.
Siyasal tercihleri belirleyen birçok etken var kuşkusuz. Medyanın gücünü, egemen ideolojiyi ve örgütsüzleşmeyi yok sayamayız. Ama aynı yakınmaya dönüp duruyorsak cümleyi bir kez de tersinden kurmak gerekir: Halk bizi anlamıyor mu, yoksa biz insanlarla konuştuğumuz dili ve kurduğumuz ilişkiyi yeterince sorgulamıyor muyuz?
İletişimde yalnız ne söylediğimiz değil, karşımızdakinin ne anladığı da belirleyicidir. Söyleyenin niyetiyle dinleyenin zihninde oluşan anlam arasındaki mesafe büyüdükçe iletişim zayıflar. Politikada bunun karşılığı daha ağırdır. Çünkü siyasal dil yalnız düşünce açıklamaz; yakınlaştırır, ortaklık yaratır, harekete geçirir. Bazen de daha ilk cümlede mesafe yaratır.
Solun güçlü bir tarihsel sözlüğü var. Bu sözlük büyük toplumsal mücadelelerin içinden geldi ve bugün de taşıdığı anlamı koruyor. Ancak bir kelimenin bizim için ne ifade ettiği kadar, karşımızdaki insanda neye karşılık geldiği de önemlidir.
Bunu aynı evde bile görebiliriz. Baba “örgüt” dediğinde dayanışmayı, kolektif gücü ve kendi gençliğinin mücadelelerini hatırlayabilir. Oğlu aynı kelimede hiyerarşi, itaat ya da kendisine ait olmayan bir geçmişin sesini duyabilir. Baba, “Ben onu kastetmedim” diyebilir. Ama oğlunun duyduğu anlam da artık o konuşmanın bir parçasıdır.
Bu uzaklık yalnız kuşaklar arasında değil. Gençlerin, kadınların, Kürtlerin, Alevilerin, farklı inanç ve kültürlerin, ekoloji hareketlerinin ve herhangi bir siyasal aidiyet taşımayan insanların kendi hayatlarından süzülmüş deneyimleri, hafızaları ve sözleri var. Onlarla buluşmak, bildiğimiz doğruları daha yüksek sesle tekrarlamakla mümkün değil.
Bunun güncel bir örneğini Alevi aydınlarla DEM Parti yönetimi arasında yaşanan tartışmada görüyoruz. Yavuz Sultan Selim ve İdris-i Bitlisi adları bir tarih anlatısında iki tarihsel kişilik olarak geçebilir; Alevi hafızasında ise başka bir tarihsel deneyimin ve acının kapısını açabilir. Tuncer Bakırhan ile Müslüm Doğan arasında sertleşen sözler de bu anlam farkını görünür kıldı. Doğan’ın “metni anlamadığını düşünüyorum” demesi üzerinde durmaya değer. Çünkü insan yalnız kulağıyla değil, tarihiyle de duyar. Söyleyenin kastıyla dinleyenin anladığı arasına bazen yüzyılların hafızası girer.
“Halk bizi anlamıyor” yakınmasının taşıdığı tehlike burada beliriyor. Farkında olmadan şöyle bir ilişki kurulabiliyor: Bilgi bizde, bilinç bizde, doğru bizde; eksiklik karşımızdakinde. Biz anlatacağız, onlar öğrenecek. Biz göstereceğiz, onlar görecek.
Ya biraz da tersinden bakmak gerekiyorsa?
Gençler bizi anlamıyor demeden önce biz onların değişen hayatını ne kadar biliyoruz? “Toplum apolitikleşti” derken siyasetin alıştığımız biçimlerin dışında nerelerde üretildiğine bakıyor muyuz? İnsanların hayatına yalnız kendi kavramlarımızla mı gidiyoruz, yoksa onların kurduğu cümleleri de duyuyor muyuz?
Dinlemek, karşımızdakinin konuşmasının bitmesini beklemek değildir. Onun deneyiminin bizim düşüncemizi etkileyebilmesine açık kalmaktır. Gerçek bir karşılaşmada yalnız karşımızdakini değiştirmeyiz; biz de aynı yerde kalmayız.
Buradan “İnsanlar ne duymak istiyorsa onu söyleyelim” sonucu çıkarılamaz. Anlaşılmakla hoş görünmek aynı şey değildir. Siyaset gerektiğinde insanın duymak istemediği gerçeği de söyler. Fakat o gerçeğin insanın hayatına değebileceği yolu bulmak zorundadır. Bunun için düşünceden vazgeçmek değil, düşüncenin hayatla bağını yeniden kurmak gerekir.
Belki “Halk bizi anlamıyor” bir açıklama değil, bize dönen bir uyarıdır. Sürekli anlaşılmadığını söyleyen bir siyasal hareket, bir noktadan sonra yalnız dinleyicisini değil, kendi konuşma ve dinleme biçimini de sorgulamak zorundadır.
Siyaset insanları yalnız kendi düşüncemize kazanmak değildir. Birlikte yaşamak, karar vermek ve ortak bir gelecek kurmak istiyorsak, farklı hayat deneyimlerinin birbirine değebileceği bir ilişkiye ihtiyacımız var. Dil bu ilişkinin kapısını açabilir de kapatabilir de.
“Beni neden anlamıyorsun?” demeden önce “Ben seni ne kadar duyuyorum?” diye sorabilmek…
Çünkü siyaset yalnız konuşmak değil duymak, yalnız öğretmek değil öğrenmek, yalnız değiştirmek değil karşılaşınca değişebilmektir.
Belki yeniden buluşmaya tam da buradan başlayabiliriz.
