İstanbul’da Cem Karaca Kültür Merkezi’nde düzenlenen “İkinci Yüzyılda Cumhuriyetin Demokratik Dönüşümü Konferansı” beşinci oturumla devam etti. “Demokrasinin ve Barışın Toplumsallaşması” başlıklı oturuma Şebnem Korur Fincancı moderatörlük yaptı. Bu oturumda, Ahmet Faruk Ünsal, “Toplumsal Barışın İnşasında 2013–2015 ve 2024 Deneyimleri”; Yüksel Genç “Barışın Toplumsal Zemini: Güvensizleştirme Politikalarını Aşmak ve Demokrasiyi Birlikte İnşa Etmek”; Cemal Salman, “İdealden Gerçekliğe İkinci Yüzyılında Cumhuriyet ve Aleviler”; Vahap Coşkun ise “Demokratikleşme ve Toplumsal Mutabakat” başlığında sunum yaptı.
Bugün çözüm önerilerini tartışacaklarını söyleyen Şebnem Korur Fincancı, “Biz bize dışına çıkmayı düşünmenin zamanıdır. Hakikatin inşası üzerinden yüzleşme pratikleri, tekrarlanmama garantisi üzerine konuşmaya devam edeceğiz. Bu ülkede güvenlik, özgürlük yerine geçiyor. Özgürlüklerimiz güvenliğimize feda ediliyor” diye belirtti.
DEMOKRATİK DÖNÜŞÜM VE TOPLUM RIZASI
Statükonun kendisini dönüştürmek istediğine dikkati çeken Ahmet Faruk Ünsal, “Bir rıza oluşturamadı ve buna büyük bir itiraz geldi. Bu itiraz son derece kanlı bir şekilde bastırılmış. Bastırılanlar, bastıranlar nezdinde taleplerinden geri adım atmamışlar. Son 40 yıldır da toplum tarafından kabul edilmediği anlaşılıyor. Cumhuriyet dönüşme ihtiyacı hissetti. O halde dönüşüm nasıl olacak? Bu dönüşümün demokratik olması gibi bir durum var. Bu dönüşümü yönetici elitler nezdinde de demokratik olarak da yapabilirsiniz. Demokratik olarak yaparsanız toplumun rızasını da almanız gerekir. Diğeri toplumda başka bir itiraz da yaratabilir” ifadelerini kullandı. Barışın toplumsallaşmasına işaret eden Ünsal, “İyi bir ekonomist, iletişimci, siyaset bilimci olabilirsiniz. Ama bu sizin o meseleyi toplumsallaştırdığınız anlamına gelmez. Bir meselenin toplumsallşaşmasının büyüsü yoldaşlık hukuku meselesi üzerinden dile getirmenizdir. Ölümlerden, acılardan, büyük bedellerden geçmiş bir hukuk üzerinde eğer söz söylüyorsanız o sözünü toplumu dönüştürür. O yüzden cumhuriyetin demokratikleşmesi bir ihtiyaçtan kaynaklanmıştır” dedi.
Değişim talebinin farklı gerekçelerinin olabileceğine dikkati çeken Ünsal, 2013-2015 sürecini hatırlattı. Ünsal, o sürecin de Suriye’den bağımsız gelişmediğini ifade ederek, “Özellikle Suriye’nin kuzeyinde oluşabilecek bir statünün kontrol edilebilir bir hale getirilmesi üzerinden süreç başladı. 2024’te de benzer bir süreç yaşandı. 2024’te bir de İran çıktı” diye belirtti. Türkiye’deki statükonun sürdürülebilir olmadığını belirten Ünsal, “Sürecin ilerlemesi için Abdullah Öcalan’ın müzakere koşullarının açılması, siyasi tutukluların da tahliye edilmesi gerekiyor. Bu, toplumsal rızayı arttıracaktır. Bir de mutlak butlan meselesi var. Siyasetin devlet eliyle dönüştürülmesine dönük siyasi perspektifin olması gerekir. İlkesel olarak siyasetin kendi mecrasında akmasına dönük bir pozisyon almak gerekir. Bunlar yapılırsa toplumun dönüşümüne katkı sunar” ifadelerini kullandı.
“GÜVEN İLİŞKİSİ GÜÇLENDİRİLMELİ”
Ardından konuşan Yüksel Genç, Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan ile devlet arasında başlayan süreçte devletin henüz somut adımlar atmadığını ve hükümetin de kutuplaştırıcı dilde ısrarcı olduğunu söyledi. Toplumdaki güvensizliğe işaret eden Yüksel Genç, “Barış sadece silahların sustuğu bir an olarak tariflenmiyor. Barış dönüşümün toplum tarafından sağlandığı anlar olarak sağlanıyor” dedi. Sürecin hangi nedenle başlatılmasının çok öneminin olmadığını dile getiren Yüksel Genç, toplumsal meşruiyetin güçlendirilmesi gerektiğini vurguladı. Yüksel Genç, “Biz örgütlü bir hayattan geliyoruz. Toplumsuzlaştıracağız. Güvensizlik üretiyorlarsa biz birbirimize güveni yeniden üreteceğiz. Örgütlenerek, güven ilişkimizi güçlendirerek, çözüm kapasitelerini güçlendirerek siyaset yapacağız. Bu noktada kadınlara, gençlere ve STÖ’lere büyük sorumluluk düşüyor” diye belirtti.
ALEVİLERE DÖNÜK SİYASET: SİNDİRME VE SOĞURMA
Cemal Salman da, konferansta Alevi kelimesinin sadece 4 kez geçtiğini belirterek, “Vesayire bahsinde kaldı. Bir tane Alevi olsa bile onun hakkının çiğnenmediği üzerine konuşmak lazım” eleştirinde bulundu. Cumhuriyetin “herkesin cumhuriyeti olacak” iddiasıyla yola çıktığını belirten Salman, ancak elde “tek bir bürokrat elitinin yaratıldığı bir cumhuriyet” kaldığını söyledi. Osmanlı döneminde Kızılbaş Alevilerin kırımdan geçirildiğini ve diğer taraftan Bektaşi Alevilerin de siyasetin içinde tutulmaya çalışıldığını kaydeden Salman, “Bu çelişki bugün de Alevilerin kimliğini tartışırken önümüze gelir. Cumhuriyet bu hat üzerinden, ikili bir siyaset yürütüyor” dedi. Günümüzde cumhuriyetin bir yandan sindirme bir yandan da soğurma (çekme) siyaseti yürüttüğünü söyleyen Salman, “Alevileri bir inanç topluluğu olarak değil de milli kültürel topluluk olarak görüyorlar. İnanç olarak görülmüyor. Bütün inancı Diyanet’in üzerine inşa ediyorlar” diye belirtti.
“BARIŞ BİRLİKTE KURULABİLECEK BİR ŞEY”
Salman, “Aleviler varlığını hissettirmek istiyor. Varlıklarını anlatmak istiyor. Temel meselelerden biri bu. Bugün cumhuriyetin demokratikleşmesini konuşacaksak bir araya gelmeye ihtiyaç var. Herkesin olan bir şeyi inşa etmek, herkesin eliyle olabilecek bir şey. Ama toplum buna dahil olmadığı sürece yine bir başka eksiklikle ikinci yüzyıla yol alırız. Barış diyoruz; Aleviler bunca kıyıma rağmen herhangi bir savaşın yanında durabilir mi? Barış birlikte kurulabilecek bir şey. Demokrasi ile cumhuriyet sadece bir rejim meselesi değil, bir arada yaşama meselesidir. En başkayla en ötekiyle yaşama becerisidir. Bu bir rıza projesidir. En karşı gördüğünüz sizden razıysa, siz ötekinin derdiyle dertliyseniz barış kurulur. Cumhuriyetin demokratik olmasını sağlarız” ifadelerini kullandı.
SÜRECE DÖNÜK ELEŞTİRİLER
Katılımcıları Kürtçe selamlayan Vahap Coşkun ise, Kürtçenin eğitim ve resmi dil olması için Kürtçenin bu tür organizasyonlarda kullanılması gerektiğini vurguladı. Sürece dönük itirazlara değinen Coşkun, “Sürece doğrudan karşıtlık belirten itirazlar var. Bunun devlet için yıkım olacağını söylerler. Topluma korku pompalarlar. Sürecin taraflarını ve destekleyenleri hedefe koyarlar. Bu kaba bir karşıtlıktır. İkincisi ise daha ince itirazlardır. Bir kısmı süreç içerisindeki muhtemelen kaygıları içerir. Bu kaygıların bertaraf edilmesiyle hareket edilir. Bir kısmı da akamete uğratma hedefi taşıyabilir” ifadelerini kullandı. Kimi çevrelerin Kürt meselesi gündeme geldiğinde “Iraklılaşma”yı gündeme getirdiğine dikkati çeken Coşkun, “Bu karşılaştırmaların ciddiye alınacak bir tarafı yoktur. Eğer bir benzerlik kurmak üzerine ilerleyeceksek iyi örnekler de var. Iraklılaşma yerine neden İspanyalaşmaktan bahsetmiyoruz?” diye sordu.
Türkiye’de barış kavramına birçok kez ağır yükler yüklendiğini söyleyen Coşkun, “Barış bütün yaralarımıza derman olacak gibi sihirli bir değnek değil. Barış olduğunda her yer sütliman olmayacak. Yeni sorunlar ortaya çıkacak. Ayrılıklarımız, farklılıklarımız devam edecek” dedi.
ÇÖZÜMÜN ÖNEMİ
Çatışan taraflar için çatışmalar sürdürebilir değilse tarafların barışabileceğini söyleyen Coşkun, “Barış süreçlerini çok genel düşünmeye teşneyiz. Bütün çözümleri aynı sepetin içinde düşünüyoruz. Birinis melek, birisini şeytanlaştırıyoruz. Siyasette mutlak birliktelikler yok. Pragmatik birlikteler var. Rollerin sürekli değişebileceği süreçlerdir. Dün sürece karşı olan aktöre bugün sürecin lokomotifi olabilir. Eğer iki tarafta irade varsa, iki taraf silahlara veda kararı almışsa burada bir barış oluşabilir. ‘Hayır oluşmaz’ demenin haklı bir itiraz olmadığı kanaatindeyim” dedi.
Barış mücadelesinin tek boyutlu mücadele olmadığını vurgulayan Coşkun, barış ve demokratikleşme arasında bir bağ olduğunu söyledi. Coşkun, barışın aynı zamanda hesap verilebilir mekanizmaların oluşturulması süreci olduğuna işaret ederek, “Barış süreçlerinde yıllar içerisinde pörsüyen ilişkileri onarırız. Demokratikleşme ise siyasi rejimin, otoriterlikten coğulculuğa geçmesi mücadelesidir. Barış ve demokrasi arasında iki ilişki var. Barış demokrasiyi mümkün kılar. Kalıcı bir barış olmadan demokrasiyi güçlendirmenin imkanı olmaz. Demokrasi barışı üretir. Barışın inşası ve demokratikleşme birbiriyle bağlantılı ve birbirlerini güçlenidirler. Kürt meselesi hem barış hem demokratikleşmenin merkezinde durur. Silahın devreden çıkarılması bazen küçümseniyor. Oysa bunun çok büyük bir hadise, herkes için büyük bir fırsat olduğunu görmek gerekir” diye belirtti.
“YENİ BİR BİZ TASAVVURUNA İHTİYAÇ VAR”
Kürt sorununun demokratikleşmeyle ilgili bir durum olduğunu dile getiren Coşkun, “Türkiye’nin özgürlük ve demokratikleşmesi Kürt sorununun çözümüne bağlıdır. Kürt sorunu var oldukça Türkiye resmi ya da fili OHAL süreci yaşıyor. Yeni bir ‘biz’ tasavvuruna ihtiyaç var. Bu ‘biz’ kapsayıcı mı demokratik mi?” diye sordu.
MA
