Van (Wan) Gölü havzasında tatlı su kaynakları hızla yok olurken, bölgeye özgü endemik bir tür olan inci kefali balığının yaşam alanları da ortadan kalkıyor. İklim krizi, kontrolsüz tarımsal sulama, dereler üzerine kurulan yapay engeller ve ekosistemi gözetmeyen projeler, inci kefalinin binlerce yıldır sürdürdüğü üreme döngüsünü kırılma noktasına getirmiş durumda. Wan Gölü’nde yaşayan ve dünyada yalnızca bu havzada bulunan inci kefali, her yıl nisan-haziran ayları arasında gölden çıkarak tatlı su kaynaklarına göç ediyor. Bu göç, türün varlığını sürdürebilmesi için hayati önem taşıyor. Ancak son yıllarda kent genelinde akarsu debilerinin ciddi oranda düşmesi, pek çok derenin tamamen kuruması ya da akışının kesilmesi nedeniyle bu doğal döngü büyük ölçüde sekteye uğruyor.
POPÜLASYON AZALIYOR
Özellikle Erdîş (Erciş), Begirî (Muradiye), Ebex (Çaldıran) ve Westan (Gevaş) ilçelerinde yer alan dere yataklarında gözle görülür bir su kaybı yaşanıyor. Tarımsal sulama amacıyla derelerin önüne kurulan bentler ve kanallar, inci kefalinin üreme alanlarına ulaşmasını engelliyor. Suya ulaşamayan balıkların büyük bölümü derelerde telef olurken, yumurtlama alanlarının yok olması popülasyonun her yıl daha da azalmasına yol açıyor.
İKLİM KRİZİ KURAKLIĞI DERİNLEŞTİRİYOR
Tatlı su kaynaklarının yok edilmesi yalnızca inci kefalini değil, Wan Gölü havzasındaki tüm ekosistemi etkiliyor. Göl ile dereler arasındaki bağın kopması, biyolojik çeşitliliğin azalmasına ve ekolojik dengenin bozulmasına neden olurken, iklim krizi, bölgedeki kuraklığı derinleştiriyor. Bu sürece karşı herhangi bir bütüncül su politikası geliştirilmemesi de ekolojik yıkımı hızlandırıyor.
KAÇAK AVCILIK
İnci kefalinin yaşam alanı üzerindeki baskı yalnızca habitat kaybıyla sınırlı değil. Av yasağına rağmen üreme döneminde kaçak avcılığın yaygınlaşması, türün karşı karşıya olduğu tehdidi daha da büyütüyor. Derelere göç eden balıkların kolay av haline gelmesi, özellikle denetimlerin yetersiz olduğu bölgelerde yoğun bir avlanmaya yol açıyor. Bu durum, doğal yenilenme sürecini neredeyse imkânsız hale getiriyor. İnci kefalinin yok olması, yalnızca bir balığın tükenmesi anlamına gelmiyor, Wan Gölü havzasının ekolojik çöküşünün de somut bir göstergesi olarak değerlendiriliyor.
Ekoloji savunucuları, tatlı su kaynaklarının korunmaması halinde inci kefalinin yakın gelecekte geri dönülmez bir yok oluş sürecine gireceği uyarısında bulunuyor. Derelerin doğal akışına kavuşturulması, su kullanımında kamusal ve ekolojik önceliklerin esas alınması ve kaçak avcılığa karşı etkin denetim mekanizmalarının hayata geçirilmemesi durumunda, Wan Gölü havzasındaki ekolojik tahribatın derinleşerek süreceği belirtiliyor.
Zeynep Durgut / MA
