“Olası bir felakete dönüşebilecek bir geleceği önlemek için fırsat penceresi hızla kapanıyor.”
Paris Anlaşması’ndaki ilerlemeyi izlemek ve iklim değişikliğine karşı sağlığı koruyacak müdahalelere bilgi sağlamak amacıyla 2016’da Lancet Geri Sayım Projesi (Lancet Countdown) kuruldu. Bu yılki rapora 30’dan fazla ülkeden, farklı disiplinlerde çalışan 146 araştırmacı katkıda bulundu. Rapor, atılan adımların son derece yetersiz kaldığı uyarısında bulunuyor ve Dünya Sağlık Örgütü’ne iklim değişikliğini resmen küresel bir sağlık acil durumu olarak tanıma ve bu sorunla mücadele etme çağrısı yapıyor.
Ekososyalist Climate and Capitalism dergisinde yayımlanan makalesinde Ian Angus, bu yılki Lancet raporunu değerlendiriyor. Dünya hükümetlerinin küresel ısınmayı 1,5°C’nin altında tutma sözü vererek Paris Anlaşması’nı imzalamasının üzerinden on bir yıl geçti. Bazı sınırlı ilerlemeler kaydedilmiş olsa da 1,5°C hedefi artık erişilemez durumda. Atmosferdeki CO₂ düzeyi rekor kırmayı sürdürürken küresel ısınma da hızlanıyor.
Angus’a göre iklim değişikliği sağlığı giderek daha fazla etkiliyor ve dünya çapında insanların yaşamını tehdit ediyor. Olası bir felakete dönüşebilecek bir geleceği önlemek için fırsat penceresi ise hızla kapanıyor.
Makalede raporun temel sonucu şöyle aktarılıyor:
“İklim değişikliği, en ağır yükü bu değişikliklerle başa çıkma ve bunlara uyum sağlama imkânı en sınırlı olanların taşıdığı, kronik ve hızla ağırlaşan küresel bir sağlık acil durumuna dönüşmüştür. Bütün bu bulgular, her ülkede insanların yaşamını ve sağlığını korumak için eşi görülmemiş, sektörler arası bir müdahaleye acilen ihtiyaç duyulduğunu gösteriyor. Yaşanabilir bir geleceği güvence altına almak için sera gazı salımlarını hızla azaltmak ve artık kaçınılmaz hâle gelen ısınmaya uyum sağlamak zorunludur.”
Angus’un aktardığı verilere göre, ısıya bağlı yıllık ölümler 2006–2015 ile 2016–2023 dönemleri arasında yüzde 36 arttı. 2016–2023 yılları arasında iklim değişikliğinin yol açtığı aşırı sıcaklar nedeniyle yaklaşık 3 milyon kişi hayatını kaybetti. Yalnızca 2023’te sıcaklar dünya çapında tahminen 710 bin ölümle ilişkilendirildi; bu ölümlerin yüzde 71,5’i iklim değişikliğine bağlandı.
2026 Lancet Geri Sayım Raporu’ndan bulgular
Raporda iklim ve sağlık alanındaki gelişmeler şöyle sıralanıyor:
• 2025’te insanların maruz kaldığı sıcak hava dalgası günlerinin yüzde 83’ü, iklim değişikliği olmasaydı yaşanmayacaktı.
• Sıcağa maruz kalma, 2025’te 573 milyar potansiyel çalışma saatinin kaybına yol açtı. Bu, kayıtlardaki en yüksek ikinci düzeydi ve 2006–2015 yıllık ortalamasından yüzde 35 fazlaydı.
• 2016–2025 döneminde, 120 ülkede orman yangını riskinin en az “çok yüksek” düzeyde olduğu günlere maruz kalma, 2006–2015 dönemine göre arttı.
• Dünya kara alanlarının yüzde 41,7’si, 2016–2025 döneminde her yıl en az bir ay aşırı kuraklıktan etkilendi. Bu oran, 2006–2015 dönemine göre yüzde 13,3’lük artışa işaret ediyor.
• Aynı dönemde dünya kara alanlarının yüzde 17,2’si çok aşırı yağışlara maruz kaldı. Bu oran 2006–2015 döneminde yüzde 14,8’di.
• Aedes albopictus sivrisineklerinin dang humması bulaştırabileceği alanlar, 1981–1990 ile 2016–2025 dönemleri arasında yüzde 24’ten fazla genişledi.
• 2025’te, kolera bulaştırabilen Vibrio bakterileri için çevresel açıdan elverişli kıyı şeridinin uzunluğu 92.672 kilometreye ulaşarak rekor kırdı. Bu, 2006–2015 dönemine kıyasla yüzde 20’lik artış anlamına geliyor.
• 2024’te sıcak hava dalgası günlerinin ve kurak ayların 1981–2010 dönemine göre daha sık yaşanması nedeniyle 127,9 milyon kişi daha orta veya ağır düzeyde gıda güvensizliği yaşadı.
İklim değişikliği konusunda en kapsamlı raporları Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) hazırlıyor. Ancak bu raporlar, yoğun siyasi baskı ve düzenlemelerin ardından yayımlanabiliyor. Bu nedenle iklim değişikliğinden toplumsal ve siyasal olarak sorumlu olanları belirleme konusunda —hafif söylemek gerekirse— belirgin biçimde temkinli kalıyorlar.
Rapor şu sözlerle sona eriyor: “Bu adımları atmak ve hedeflere ulaşmak, artık yalnızca yüzyılın en büyük halk sağlığı fırsatı değildir; güvenli bir gelecek için tek umut da olabilir.”
Ian Angus, “Lancet Raporu”, Climate and Capitalism (İklim ve Kapitalizm), 30 Ekim 2026
Haber Merkezi
