Serhat bölgesinin temel geçim kaynaklarının başında tarım ve hayvancılık geliyor. Mûş’un Gimgim (Varto) ilçesi de, özellikle mera hayvancılığı ve doğal besicilik açısından önemli bir yer. Mûş’un kuzeyinde, sarp dağların ve geniş platoların kesişim noktasında yer alan ilçe, sahip olduğu benzersiz coğrafi konumu ve iklim yapısıyla Türkiye ve Kürdistan’da hayvancılık potansiyeli en yüksek merkezlerden biri olarak öne çıkıyor. Gimgim, iklim yapısı ve yüksek rakımının sağladığı koşullar sayesinde son derece zengin bitki türlerine ev sahipliği yapıyor. Çayır ve endemik bitki türleri yoğun olan yaylaları, verimli meralar sunuyor. Bu durum ise, bölge ekonomisinin omurgasını doğrudan hayvancılık üzerine kuruyor.
AZALAN MERA ALANLARI
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ve Tarım ve Orman Bakanlığı’nın 2025 yılı verilerine göre, Gimgim, Mûş’taki toplam hayvan varlığının yaklaşık yüzde 20’sini kapsıyor. İlçe genelinde yaklaşık 260 bin küçükbaş (koyun ve keçi) hayvan bulunuyor. Ayrıca ilçede yaklaşık 20 bin civarında büyükbaş hayvan bulunuyor. Kentin toplam mera varlığının çok önemli bir kısmına sahip olan ilçenin, yıllar içinde mera alanları baraj, sanayi sitesi ve hastane gibi yapılan projelerden dolayı ciddi şekilde kısıtlandı. İlçe nüfusunun yaklaşık yüzde 80’i doğrudan veya dolaylı olarak hayvancılık sektöründen gelir elde ederken azalan mera alanları, hayvancılığı sürdürmeyi güçleştiriyor.
HAYVANCILIKTA GİRDİLER
Hayvancılığın sürdürülmesini güç kılan bir diğer etken de çetin kış şartlarından dolayı sürdürülemeyen mera hayvancılığı. Kış şartlarından dolayı ahırda beslenen hayvanların beslenmesi için kullanılan saman, yem veriliyor. 50 kilogramlık yemin torbası bin 300 ila 2 bin 400 TL arasında değişkenlik gösterirken, küçükbaş yem fiyatlarında ise 25 ile 50 kilogramlık yem torbası bin 500 TL’ye kadar çıkıyor. Balya adedinin de 150 TL’ye ulaşması hayvancılığın sürdürülmesini kış aylarında daha da zorlu hale getiriyor. Yem ve saman fiyatlarındaki artış, et ve süt ürünlerine de zam olarak yansıyor. TÜİK ve Tarım ve Orman Bakanlığı’nın paylaştığı hayvan varlığı verilerine göre hayvancılıkta her yıl artış olmasına rağmen et ve süt ürünlerinde pahalılık günden güne artıyor.
Gimgim’da geçimini hayvancılıkla sağlayan Melik Güneş’le hayvancılık üzerine konuştuk.
Sağlık alanında eğitim almasına rağmen hayvancılık yapan Melik Güneş, hayvancılığı ailesiyle birlikte sürdürdüğünü ve üretim yapmanın kendisi için daha önemli olduğunu söyledi. Büyükbaş hayvancılığı yapan Güneş, kışın çetin koşullarından dolayı maliyetlerinin arttığını belirtti. Güneş, “Geçen yıl da şap hastalığı vardı. Hayvanlarımız şap hastalığına yakalandı. Bu aylardan sonra hayvanın bize bir külfeti, masrafı olmuyor. Ama kışın çok masrafı oluyor. Samanıdır, otudur. Samanın tonu 15 bin TL’yi geçtiği için, bir torba yem 850 TL. Hayvanlar da 6 ay boyunca içerde olduğu için epey bir masrafı oluyor. Girdiler çok fazla. Traktörün fiyatı, ekipman fiyatı, mazot fiyatı bunlar etkiliyor. Bir ineğin kışlık masrafı 40-45 bin TL arası oluyor. Mera alanları kısıtlı. Barajdan dolayı boşaltılan köylerin Varto’ya yerleştirilmesinden dolayı mera alanlarımız kısıtlandı. Bu alanlar daha fazla daralırsa, kısıtlanırsa hayvancılığı bırakabiliriz” şeklinde konuştu.
‘HAYVANCILIK GİT GİDE AZALIYOR’
Devletin hayvancılık için teşvikinin yetersiz olduğunu kaydeden Güneş, “Sanki bilerek üretim yapılmaması isteniyor gibime geliyor” tepkisinde bulundu. Güneş, “Mera alanlarına salıp, masraftan kaçtığımız halde 70-80 bin TL’ye mal okuyor. Dışardan gelen hayvan ise 60 bin TL’ye mal oluyor. Bu da bizim piyasayı çok etkiliyor. Hayvancılıktaki düşüşü biz de hissediyoruz. Temel sorunun gençlerin göç etmesinden kaynaklandığını düşünüyorum. Bu sebepten dolayı hayvancılık git gide azalıyor. Varto gibi bir yerde benim yaşımda üretim yapan çok az kişi vardır. Temel sebebi ekonomik sıkıntılar. Hayvancılık için büyük bir sermayeye ihtiyaç var. Bunu da her genç sağlayamıyor. Çözümü buradan göç etmekte buluyor” diye kaydetti.
‘YENİ BAŞLAYANA TEŞVİK YOK’
Son yıllarda çiftçi ve besicilere verilen kredilerin faiz oranlarında ciddi artış olduğuna işaret eden Güneş, verilen teşviklerin de işletmeler tarafından ranta çevrildiğini dile getirdi. Bir inekten para kazanmak için en az 16 ay gibi bir süreye ihtiyaç duyduğunu belirten Güneş, 300 bin TL kredi alabilmek için kefil ve ipotek gibi şartların arandığını söyledi. Hayvancılık yapmak isteyenler için teşvik olmadığının altını çizen Güneş, “Bahsettiğim kredileri almak için de hayvan varlığının veya işletmenin olması lazım. ‘Eğer sen hayvancılık yapıyorsan biz seni destekleyeceğiz. Yapmıyorsan desteklemeyeceğiz’ diyerek, hayvancılığa yeni başlayan biri için yeni bir destek, teşvik vermiyorlar” diye konuştu.
MA
