Dünya genelinde kalp ve damar rahatsızlıklarından sonra en çok ölümlere neden olan hastalıkların başında kanser geliyor. Dünya Sağlık Örgütü’ne (WHO) göre, 2018 yılında 9,6 milyon insan kanser nedeniyle hayatını kaybetti. Bu da dünyada her altı ölümden birinin kanserden kaynaklandığını gösteriyor. Dünya genelinde hastalıkların, yaralanmaların ve risk faktörlerinin toplum sağlığı üzerindeki etkisini ölçen araştırma programı Küresel Hastalık Yükü’ne (GBD) göre, 2050’ye gelindiğinde kanser hastası sayısının dünyada 30 milyonu aşacağı, 18 milyondan fazla kanser hastasının ise hayatını kaybedeceği öngörülüyor.
Tıbbi Onkoloji Uzmanı Halis Yerlikaya ve Amed Tabip Odası Başkanı Veysi Ülgen, kanser oranı artışındaki nedenleri anlattı.
BİR YILDA 260 BİN KANSER VAKASI
Türkiye ve Kürdistan’da bir yıl içerisinde 260 bin kanser vakasının ortaya çıktığını kaydeden Yerlikaya, “Kanser, vücuttaki hücrelerin kontrolsüzce çoğalarak doku kitleleri (tümör) oluşturması ve çevre dokulara yayılmasıyla karakterize, genetik ve çevresel faktörlere bağlı karmaşık bir hastalık grubudur. Kontrolsüz çoğalma ile başka yere sıçrayabiliyor. Metastaz dediğimiz şey oluşuyor. Örneğin meme kanseri kadınlarda en sık görülen kanserdir. Burada oluşan kanser, akciğer, karaciğer ve kemiklere yayılabiliyor. Kanseri 4 evreye ayırıyoruz. İlk 3 evrede hasta başvurursa kolaylıkla tedavi mümkün. Ancak 4’üncü evrede müdahalede zorlama oluyor. Bundan kaynaklı erken teşhis çok önemli” diye belirtti.
ANADİLDE HİZMETİN ÖNEMİ
Kanser teşhisi için biyopsinin önemli olduğunu belirten Yerlikaya, “Bölgemizde diğer bölgelere göre geç evrede teşhis ortaya çıkıyor. En fazla ölüme sebep olan meme kanseri bunlardan bir tanesi. Çeşitli gerekçelerle başvurulmuyor. Bunun aşılması gerekiyor. Beli başlı kanserler için tarama yöntemi var. Memem kanseri, rahim ağzı, kalın bağırsak kanseri ve karaciğer kanseri bunlardan. Ankara ve Kürdistan da çalıştım. Meme kanseri teşhisi Kürdistan da geç evrede beli oluyor. Anadilde sağlık hizmeti, mahrem sorunlar, sağlık sisteminde yaşanan yoğunluk, randevu bulunamaması geç teşhisin sebeplerinden bazıları. Meslek örgütleri, sivil toplum örgütleri, belediyeler bu konuda çalışma yürütmesi gerekiyor. Toplumun bu konuda yeterli duyarlığı yok. Dil önemli bir bariyer oluşturuyor. Kadınların ulaşımını zorlaştırıyor” ifadelerini kullandı.
KANSERİN ARTIŞ SEBEBİ
Kanserin artış sebeplerine dikkat çeken Yerlikaya, “Çevre kirliliği, ekokırım, doğa tahribatı, savaşlar, ekolojik yıkım, gıdada yaşanan sorunlar ve şehirleşme kansere olan açan sebeplerdendir. Tüm bunlar kapitalist sistemin ürünü. Yaşam biçimi kanser ediyor. Hareketsizlik, yanlış beslenme, obezite, sigara kansere yol açıyor. Kanserin önemli faktörlerinden biride sigara. Başka bir yaşamı örgütleyebilirsek kanseri yenip, oluşmasının önüne geçebiliriz. Hava, su ve toprağın kirlendiği bir ortamda kanser kaçınılmaz bir oluyor” ifadelerini kullandı.
Doğaya müdahalenin kansere yol açtığının altını çizen Yerlikaya, “Pestisist dediğimiz bir takım şeylerin kontrolsüz kullanımı, ağır metaller, kimyasal kullanımı, arsenik dediğimiz madenlerde kullanılan şeyler toprağı kirletiyor ve kansere yol açıyor. Toprağı kirleten her şey kansere yol açar. Aynı şekilde hava kirliliği de kansere yol açıyor. Petro kimya ürünlerinin kullanımı, şehirleşme havayı kirletiyor. Toprağın ve havanın kirlenmesi gıdanın bozulmasına yol açıyor ve kanser ediyor. Kürdistan ve Türkiye’deki sağlık sistemi kanser ile mücadelede yeterli değil. Farkındalık, tekniki alt yapı, bölgeler arası eşitsizlik, kanser taramasındaki yetersizlik, randevu bulamama, sağlık personelinin eksikliği, tedavi sürecinde yaşanan eksikliler ve ilaca ulaşamama yaşanan sorunların başında geliyor.”
SİYANÜR DEMEK ZEHİR DEMEK
Amed Tabipler Odası Başkanı Veysi Ülgen de, doğanın büyük bir saldırı altında olduğunu belirterek, “Maden arama ve altın çıkarmada siyanür kullanılıyor. Siyanür demek zehir demektir. Kansere yol açıyor. Kurşun, cıva kansere yol açıyor. Maden araması esnasında patlamalar gerçekleşiyor. Patlama esnasında ortaya çıkan toz bulutu ciğerlere ulaşıyor ve kansere yol açıyor. Doğa katliamı ile insan katlediliyor aslında. Kanser gün geçtikçe büyük artış gösteriyor. Kanser herkes için tehlikeli, herkese bulaşabilir. Maden araması yapan da, buna karşın direnen köylülerde. Patlama esnasında kanserli toz bulutu havaya bulaşıyor oradan da ciğerlerimize geçiyor. Kanserde erken teşhis çok önemli. Halkımız erken teşhis için başvursun. Erken teşhis hayat kurtarır. Bir diğer çağrımızda doğayı katledilenleredir. Biran önce ekokırımı durdursunlar. Bir diğer sorunda kanser hastaları için sağlık alt yapısının olmayışıdır” diye belirtti.
MA / Fethi Balaman
MA
