Devrimci İşçi Sendikaları Konfderasyonu’na (DİSK) bağlı Genel-İş Sendikası Araştırma Dairesi (EMAR), “Esnek Çalışma: Kısmi Süreli Çalışma Raporu”nu hazırladı. Rapor, Türkiye’de kısmi süreli (yarı zamanlı/part-time) istihdamın Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) açıkladığı verilerden daha farklı ve daha fazla olduğunu gösterdi.
Rapora göre, haftalık çalışma süreleri esas alınarak hesaplanan “gerçek kısmi süreli çalışan sayısı 6 milyon 776 bin kişiye” ulaşırken, oran yüzde 20,8 olarak gerçekleşti. TÜİK ise 2025 verilerinde bu sayıyı 4 milyon 502 bin kişi (yüzde 13,8) olarak açıklamıştı.
HER 3 KİŞİDEN 2’Sİ KAYIT DIŞI ÇALIŞIYOR
Tam zamanlı istihdamda kayıt dışılık oranı yüzde 19,5 iken, kısmi süreli istihdamda bu oran yüzde 63,9’a çıkıyor. Yani kısmi süreli çalışan her 3 kişiden 2’si kayıt dışı. Kısmi süreli çalışanların ücretleri, aynı işyerindeki tam zamanlı ücret esas alınarak orantılı hesaplanıyor. Bu durum, milyonlarca işçinin asgari ücretin ve açlık sınırının altında ücretle çalıştığını gösteriyor.
MİLYONLAR YASAL SÜRE SINIRININ ÜZERİNDE ÇALIŞIYOR
Kısmi süreli çalışma cinsiyete göre incelendiğinde belirgin bir fark ortaya çıkıyor; bu oran çalışan erkeklerin yüzde 17’si (3 milyon 715 bin kişi) iken çalışan kadınlarda ise 28,4 (3 milyon 61 bin kişi) olarak öne çıktı. Bu verilere göre çalışan her 3 kadından 1’i kısmi süreli istihdamda yer alıyor. Yine EMAR’ın hesaplamalarına göre 11 milyon 928 bin kişi haftalık yasal sınır olan 45 saatin üzerinde çalışıyor. Bu fazla çalışma sürelerinin tam zamanlı eşdeğere dönüştürülmesi halinde 3 milyon 306 bin kişilik ek istihdam potansiyeli oluşabileceği belirtiliyor.
TALEPLER
DİSK Genel İş, çalışmaya dair şu taleplerde bulundu:
“* Kısmi zamanlı çalışma istisnai bir tür olarak yeniden tanımlanmalı, temel istihdam biçimi ‘güvenceli, sürekli ve tam zamanlı’ çalışma olmalı.
* Kısmi süreli istihdamın yaygınlaştırılmasına yönelik teşviklere son verilmeli.
* Kısmi çalışanların ‘sosyal güvenlik hakları’ tam olarak güvence altına alınmalı; eksik günler kamusal destekle telafi edilmeli.
* Kayıt dışı çalışmayla mücadele güçlendirilmeli, denetimler artırılmalı.
* Haftalık yasal çalışma süresi ’40 saate düşürülmeli’, fazla mesai istisnai hale getirilmeli.
* Kadın istihdamında bakım hizmetleri kamusal sorumluluk olarak ele alınmalı, esnek çalışmaya yönlendirme engellenmeli.
* Genç istihdamı güvenceli tam zamanlı işler üzerinden planlanmalı.
* Esnek ve kayıt dışı istihdam politikalarından vazgeçilmeli, sendikal örgütlenmenin önündeki engeller kaldırılmalı.”
MA
