Demokratik inanç örgütleri, Dêrsim Tertelesi’nin 89’uncu yıl dönümü dolayısıyla Şêx Seîd Meydanı’nda anma programı gerçekleştirdi. “Dersim Tertelesini unutmadık, unutturmayacağız” pankartının açıldığı anmaya, çok sayıda siyasi parti ile sivil toplum örgütü temsilcisi katıldı. Açıklamanın Kürtçe’sini Mezopotamya İslami Araştırmalar Federasyonu (MİA-FED) Eşbaşkanı Abdullah Sağır, Türkçe’sini Pir Sultan Abdal Kültür Derneği Eşbaşkanı Ayfer Ayten okudu.
Dêrsim coğrafyasında sistematik bir imha ve sürgün operasyonunun gerçekleştirildiğini belirten Ayfer Ayten, bu nedenle on binlerce Kürt Alevi insanın; kadın, çocuk, yaşlı demeden katledildiğini ifade etti. Yüzlerce köyün yakılıp-yıkıldığını, binlerce insanın sürgün edildiğini ve binlerce çocuğun ailelerinden koparılarak “evlatlık” adı altında asimile edilmeye çalışıldığına dikkat çeken Ayfer Ayten, “Bu acımasız operasyonlar, Dêrsim halkının dilinde ‘Terteles’ olarak yer etti. Dêrsim Tertelesi, sadece bir askeri operasyon değil; bir halkın kimliğine, inancına (Kızılbaş/Rêya Heq), kültürüne ve varlığına yönelik planlı bir saldırıdır. Bu operasyon, aynı zamanda İslam’ın adalet ve merhamet ilkelerine ağır bir darbe niteliğindedir. Zira İslam, mazlumun hakkını korumayı, zulme karşı durmayı ve hiçbir masum canın haksız yere alınmamasını emreder. ‘Kim bir canı haksız yere öldürürse bütün insanlığı öldürmüş gibidir (Maide, 32)’ ayeti kerimesi, bu tür katliamların ilahi adalet karşısında ne denli büyük bir vebal olduğunu açıkça ortaya koymaktadır” şeklinde konuştu.
‘GERÇEK İSLAM’DA ZULÜM ARAÇSALLAŞTIRILMAZ’
Bu tarihsel gerçeğin hala aydınlatılmadığına dikkat çeken Ayfer Ayten, bununla yüzleşilmediğini kaydetti. Ayfer Ayten, “Demokratik İslam anlayışı, tam da bu noktada hakikati gizlemenin, zulmü örtbas etmenin ve mazlumlara karşı adaletsizliğin karşısında durur. Gerçek İslam, istişareye, adalete, çoğulculuğa ve barışa dayanır; hiçbir zaman zulüm araçsallaştırılamaz” dedi.
‘ŞEX SAÎD’İN SÖZLERİNİ UNUTMUYORUZ’
Dêrsim Tertelesi’nde yaşamını yitirenleri anan Ayfer Ayten, “Seyit Rıza ve arkadaşlarının onurlu direnişini, ‘Ben sizin yalan ve hilelerinizle baş edemedim, bu bana dert oldu; ama ben de sizin önünüzde diz çökmedim, bu da size dert olsun’ sözlerini unutmuyoruz. Dêrsim’in kayıp kızlarını, annelerinden, babalarından, kardeşlerinden zorla koparılan tüm çocukları unutmadık, unutmayacağız” diye kaydetti.
TALEPLER
“Dêrsim Tertelesi’yle gerçek bir yüzleşme, bu topraklarda kalıcı barış, kardeşlik ve demokratik İslam temelinde bir toplumsal uzlaşmanın ön koşuludur” diyen Ayfer Ayten, taleplerini şu şekilde sıraladı:
“* TBMM bünyesinde Dêrsim Hakikat ve Adalet Komisyonu kurulmalı, arşivler derhal açılmalıdır.
* Devlet, Dêrsim Tertelesi’ni resmen tanımalı, özür dilemeli ve onarıcı adalet adımlarını atmalıdır.
* Dêrsim ismi iade edilmeli, tarihi ve kültürel mirası korunmalıdır.
* Seyit Rıza ve arkadaşlarının mezar yerleri açıklanmalı, toplu mezarların tespiti ve açılması sağlanmalıdır.
* Kayıp çocukların akıbeti ortaya çıkarılmalı, sürgün edilenlerin torunları için iade-i itibar ve tazminat süreçleri başlatılmalıdır.
* Katliamın planlayıcı ve uygulayıcıları tarih önünde, ilahi ve insani adalet karşısında yargılanmalıdır.”
MERSİN
Mersin Dersimliler Kültür Dayanışma ve Yardımlaşma Derneği, dernek binalarında anma gerçekleştirdi. Yaşamını yitirenler için bir dakikalık saygı duruşuyla başlayan anmada çera yakıldı. Anmada konuşan Mersin Dersimliler Kültür Dayanışma ve Yardımlaşma Derneği Başkanı Nurşen Çığlık, 4 Mayıs’ı “kara gün” olarak nitelendirdi. Devleti katliam ile yüzleşmeye çağıran Nurşen Çığlık, “Bu vesile ile; bizler kırım ve katliamlara uğrayan bir halkın evlatları olarak yıllardır her yerde seslendiğimiz gibi bir kez daha taleplerimizi haykırıyoruz. Hak, adalet ve yüzleşme çağrımızı yineliyor ve diyoruz ki; arşivler açılsın. Dêrsim ismi iade edilsin. Dêrsim halkından özür dilensin. Sürgünler, kayıplar ve evlatlık alınan çocukların listesi açıklansın. Seyit Rıza ve arkadaşlarının mezar yerleri açıklansın, cenazeleri ailelerine teslim edilerek, Dêrsim’e nakillerine engel olunmamalıdır. Dillerimize ve Kızılbaş Alevi inancımıza özgürlük tanınsın. Dêrsim’deki doğayı talan projeleri iptal edilsin Dersimlilerin kültürel, inançsal mirasları koruma ve yok olma tehdidi altındaki anadilimizle ilgili acil önlemler alınsın” dedi.
Anma lokma dağıtımı ile son buldu.
ADANA
Adana Dersimliler Derneği de kendi binalarında “Hiçbir şeyi unutmadık, hiçbir şeyi affetmedik” temasıyla anma gerçekleştirdi. Anmada konuşan katılımcılar, tarihsel yüzleşme, adalet ve eşitlik talebini vurguladı.
İZMİR
İzmir’deki demokratik inanç örgütleri de İzmir Karşıyaka Vapur İskelesi önünde açıklama yaptı. “Dersim, Zilan, Koçgirî unutulmaz hiçbiri”, “Tertele Dersim xo vîra neke” ve “Arşivler açılsın yüzleşme sağlansın” sloganları atıldı. DAD İzmir Şubesi Eşbaşkanı Fırat Dikmen, 4 Mayıs’ın “Roza Şaye/Roza Reş/Kara Gün” olarak ilan edildiğini belirtti.
Dersim’in yılları kapsayan kesintisiz ve sürekli bir asimilasyon kuşatması altında olduğuna dikkat çeken Dikmen, “Dersim, yüzyılları kapsayan, kesintisiz ve sistematik biçimde sürdürülen bir kuşatma ve tecrit altında tutulmuştur. Toplumsal varlığımızı yok etmeye odaklı olan bu kuşatma ve tecrit politikaları halen daha kapsamlı biçimlerde sürdürülmektedir. Öyle ki, asimilasyon ve göçertme politikaları tavan yapmış, sistematik bir şiddet sarmalıyla Dersim ve tüm Raa/Reya Heqi yaşam alanları neredeyse insansızlaştırılmış durumdadır. Rıza toplumsallığı inşasını esas alan ve ocaklar sistemi üzerine inşa edilmiş olan toplumsal kurumlaşma biçimlerimiz Seka Sor örneğinde olduğu üzere ocak evlatları katledilerek ve talip-ocak bağı koparılarak darbelenmiş, dillerimiz asimile edilmiş, yerel ekonomimiz çökertilerek halkımız derin yoksullukla da bitirilmek istenmiştir” diye konuştu.
‘ARŞİVLER AÇILSIN’
Hak, adalet ve yüzleşme çağrısını yineleyen Dikmen, Seyit Rıza ve idam edilen Dêrsim ileri gelenlerinin mezar yerlerinin açıklanarak, cenazelerin ailelerine teslim edilmesini istedi. Dikmen, arşivler açılarak, Dêrsim isminin iade edilmesi gerektiğini belirterek, “Sürgünler, kayıplar ve el konularak götürülen çocuklarımızın listesi ve akıbetleri açıklanmalıdır. Kürt ve Alevi meselesinde savaş, şiddet ve asimilasyon politikaları terk edilmeli tüm halklarımızın ve toplumsal kesimlerin yararına olan barış ve demokratik toplum süreci için somut, samimi ve Anayasal adımlar atılmalıdır” dedi.
DÊRSIM
Dêrsim Emek ve Demokrasi Platformu öncülüğünde, Seyid Rıza Meydanı’nda anma gerçekleştirildi. Anmanın yapıldığı meydanda bulunan Seyid Rıza heykelinin önünde mumlar yakıldı. Anmada ilk önce Şıx Delil Berxecan Ocağı evladı Ergün Haydaroğlu, gulbang vererek Çeraxları uyandırdı. Daha sonra verilen gulbangla lokmalar pay edildi.
Anma, lokmaların pay edilmesinin ardından söylenen deyişlerin ardından sona erdi.
İSTANBUL
İstanbul’daki demokratik inanç örgütleri, Kadıköy ilçesinde bulunan Kadıköy İskelesi’nde anma ve açıklama yaptı. Anmaya Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi ( DEM Parti) İstanbul Milletvekili Cengiz Çiçek, Halkların Demokratik Kongresi (HDK) Eş Sözcüsü Meral Danış Beştaş ile Tevgera Jinên Azad ( TJA-Özgür Kadın Hareketi) aktivisti Sebahat Tuncel’in yanı sıra çok sayıda kişi katıldı. Anmada ilk olarak mumlarla “Dêrsîm 37-38” yazısı yakılırken, “Dêrsîm 37/38 hiçbir şeyi unutmadık, hiçbir şeyi affetmiyoruz” pankartı açıldı. Açıklamanın Kürtçe’sini DAD yöneticisi Alişan Önlü Türkçe’sini ise DEDEF üyesi Yılmaz Cesur okudu.
Türkiye’nin tarihi ile yüzleşmesi gerektiğini vurgulayan Cesur, “Ülkemizde barış ve demokrasinin yolu geçmişin acıları ile yüzleşmekten geçer. Evet bu ülkelerde yüzleşmelerden sonra kıyamet kopmadı, tersine buralarda toplumsal iç barışa ve yaşanan trajedilerin unutulmasına yönelik önemli gelişmeler oldu. Bunun için yeni olanaklar ve yollar açıldı.
Bizler, 1937/38’de yaşananlar için resmi bir özür bekliyoruz. Dersim 38 katliamının mağduru Dersimlilerden, onların torunlarından maruz kaldıkları acı, keder, hüzün ve ızdırap için bir özür çok mu acaba? İnsanlık değerleri ayaklar altına alınarak imha edilen büyüklerimizin onurlarının iade edilmesini istiyoruz. Tüm bunların toplumsal barış, iç huzur, adalet ve kardeşlik için şart olduğuna inanıyoruz. 4 Mayıs Roza Şiyaye vesilesiyle Seyit Rıza, Alişer ve Ana Zarife şahsında tüm mazlumlarımızın huzurunda dara duruyor, saygıyla anıyor ve halkımıza yaşatılan vahşeti insanlığın huzurunda bir kez daha mahkum ediyoruz” diye konuştu.
Ardından söz alan Meral Danış Beştaş, Dêrsîm’in Kürdistan’da yapılan tek katliam olmadığını hatırlatarak, “Ağrı’dan Madımak’a, Koçgiri’den Maraş’a ama Dêrsim bunların en ağırıydı. On binlerce insan, hunharca katledildi. Dêrsim Tertelesi, insanlığa karşı işlenmiş bir suçtur; bunun zaman aşımı yoktur ve bunun bir delili konumundadır. Bununla ilgili yüzleşme, hakikatlerin gerçek anlamda ortaya çıkarılması, içinden geçtiğimiz süreç açısından da önemlidir. Yüzleşme ve özür, Dêrsimlilerin talebidir. Bizim de talebimizdir. Bu mücadele, bu direniş, bu hakikat arayışı asla bitmedi ve bitmeyecek. Tekrar anıları önünde saygıyla eğiliyorum” diye belirtti.
Anma, klamlar eşliğinde denize atılan karanfillerle son buldu.
MA
