Türkiye, kasım ayında Antalya’da birkaç önemli “zirve”ye aynı anda ev sahipliği yaptı: BM’nin COP31 Zirvesi, Halkların İklim Zirvesi, Enerji Demokrasisi için Sendikalar (TUED)’ın buluşması ve İklim Adaleti Forumu.
Birleşmiş Milletler’in çatısı altında düzenlenen COP31’e yüz bin civarında katılım olduğu söylendi. Katılımcıların 34 bin 809’unu ülkelerin müzakere heyetleri, 12 bin 413’ünü sivil toplum kuruluşlarının temsilcileri, 14 bin 285’ini ev sahibi ülkenin konukları ve 3 bin 645’ini basın mensupları oluşturdu. Fıtratına uygun olarak tam bir pazarlama fuarı olarak geçen COP31’de de taraflar arasında birçok ticaret anlaşması imzalandı. Açıklanan “sonuç bildirisinin” birinci ve ikinci taslakları arasındaki farklar bile hükümetlerin niyetlerini ifşa etmesi bakımından yeterli oldu. Örneğin, ilk taslakta “fosil yakıtlardan aşamalı çıkış” için hızlandırılmış eylem çağrısı yer alırken ikinci taslakta fosil yakıt, kömür, petrol ve gaz ifadeleri metinden tamamen çıkarıldı. Özellikle “gelişmekte olan ülkelerin” ağzını sulandıran finansman konusunda ise ilk taslakta yer verilen, gereken miktarın 120 milyar dolara çıkarılması hedefi ikinci taslaktan çıkarıldı. İlk taslakta yer alan insan hakları, toplumsal cinsiyet ve yerli haklarına dair hükümler de ikinci taslaktan çıkarıldı. Ezcümle, umutlarını COP’a bağlayanları hayal kırıklığına uğratan bir zirve daha yaşanmış oldu.
Enerji Demokrasisi için Sendikalar (TUED), iklim krizine çözümler üretmeyi, enerji yoksulluğunu ele almayı, hem toprakların hem de insanların tahribatına karşı koymayı ve işçi haklarına ve korumalarına yönelik saldırılara yanıt vermeyi amaçlayan, enerjinin demokratik kontrolünü ve toplumsal sahipliğini ilerletmek için çalışan, büyüyen küresel bir sendika ve yakın müttefikler ağıdır. Türkiye’deki sendikaların bu konulara ilgisinin oldukça zayıf olduğunu göz önüne alınca böyle bir buluşma çok değerli bir fırsat sayılırdı. Fakat sendikalarımız yine bu lakayt tavrını sürdürdü. Türkiye’den birçok sendika katılım başvurusu yapmasına rağmen birkaç tanesi katıldı. Benim gördüğüm Limter-İş, Tarım Orkam-Sen, TEHİS, Sosyal-İş, EMS, Basın-İş ve Eğitim-Sen temsilcileri vardı.
Antalya’daki ikinci zirve ise Halkların İklim Zirvesi idi. Türkiye’den 190, diğer ülkelerden ve uluslararası STK’lardan 202 dernek, sendika, platform, ağ vb. tarafından desteklenen HİZ, 14 Kasım’daki Küresel İklim Günü yürüyüşü ile başladı. Oldukça coşkulu ve renkli geçen yürüyüş sonrasında dört gün süren HİZ’de onlarca oturumda paneller, atölyeler, film gösterimleri ve sergiler düzenlendi.
HİZ’in en güzel tarafı sanırım, bizdeki kendi gündemine çok fazla gark olmuş yerel öznelere, dünyanın birçok yerinden gelen ve kendileriyle benzer dertleri olan başka öznelerle tanışma fırsatı yaratması. Farklı ülkelerden hem dertlerimizin farklı eylem ve örgütlenme deneyimleri bizim için de kılavuz teşkil eder. Bu bence çok önemli, çünkü sadece ekoloji hareketinin değil, sosyalist hareketin de enternasyonal ajandası oldukça soluk. İklim, tabiatı gereği gezegensel bir konu ve gezegensel bir örgütlenmeyi gerektiriyor. HİZ gibi buluşmalar bunun sağlanması için bir araç. Fakat bu araçtan hakkıyla istifade edebiliyor muyuz, bundan emin değilim.
HİZ katılımcıları oldukça geniş bir spektrum oluşturuyor. Bunlar aynı zamanda birçok açıdan birbiriyle oldukça farklı, hatta zıt programlara sahip örgütler. Kendini “anti-kapitalist” olarak tanımlayanlardan “yeşil kapitalizm”i savunanlara kadar. Dolayısıyla çok önemli bir tartışma alanı. Katılımcıların bir kısmı elbette çalıştığı kurumun emekçisi, yani karar verici değil, profesyonel çalışanı. Bu açıdan özellikle uluslararası STK’ların bu zirvelerdeki varlığı, COP zirvelerindeki varlıklarından bir farklılık teşkil etmiyor.
Bu STK’ların “alternatif zirvelere” katılımındaki temel motivasyon, bu hareketleri hükümetler üzerinde baskı aracı olarak kullanmak. Çünkü bu STK’lar da BM bürokrasisinin koridorlarında “karar vericileri” ikna etmekle geçen onca zamanın boşa çıktığını kabul ediyorlar. Bu yüzden strateji değiştirip, kitlesel hareketlerle bunu gerçekleştirmek istiyorlar.
Bizde kitle hareketlerinde genellikle organizasyonu yapan örgütlere bakılarak tavır belirleme yaklaşımı baskındır. Örneğin, Greta’nın öncülüğünde başlayan “iklim grevi” hareketine genellikle burun kıvırmıştık. Bu hareketin arkasında elbette belli lobiler vardı, bu yüzden temkinli yaklaşmak yersiz bir davranış değildi. Fakat hareketin bazen onu başlatanların murad-ı hilafına bir boyut kazandığını da biliyoruz. Nitekim Greta artık Filistin davasının bir aktivisti. COP31’de “Kürdistan” diyebiliyor. COP zirvelerinin “yeşil yıkama” olduğunu dile getiriyor. Bu yüzden kitle hareketleri söz konusu olduğunda organizatörler, sloganlar muhakkak önemlidir; fakat eğer kendinizde bu kitlenin arayışına hitap eden güçlü fikirleriniz olduğuna eminseniz ve bu fikirleriniz doğrultusunda kitleleri harekete geçireceğinize inanmış bir grupsanız, çok fazla temkinli olmanıza gerek yok.
HİZ’de faşizm, militarizm, Filistin’deki soykırım, Kürt sorunundaki çatışmasızlık ve barış mücadelesi, iklim değişikliğinin çocuklar üzerindeki etkileri, nükleer, hayvan özgürlüğü talepleri, agroekoloji gibi onlarca konuda paneller, atölyeler gerçekleştirildi. Fakat esas konu “fosil yakıtlardan çıkış” ve “adil geçiş/dönüşüm” oldu. Diğer oturum ve atölyelerde de genel olarak bu iki talep ve kavramın öne çıktığını söylemek gerekiyor. HİZ’in açıklanan sonuç bildirgesinde de ilk talep “Fosil yakıtlardan adil, hızlı ve bağlayıcı bir çıkış sağlansın”.
Bu talebin küresel olarak iklim hareketinde başat talep olduğu aşikâr. DİSK de 10 Kasım’da COP31’de yaptığı bir basın toplantısı ile adil geçiş için 9 maddelik sosyal politika önerisi sundu. TUED toplantısında da en çok vurgulanan konu yine “adil geçiş” idi.
Elbette katılan herkes “adil geçişi” savunmadı ama “iklim krizinin” kapitalizmin yarattığı, esas sorumluluğun emperyalist kapitalist ülkelerde olduğu, ekoloji mücadelesinin sınıf mücadelesinin parçası olduğunu savunan sunumlar da yapıldı. Fakat bu sunumların bazılarında da “adil geçiş” savunusu vardı. Daha önceki bir yazımda ([Halkların İklim Zirvesi’nin talebi/önerisi “adil geçiş” mi?](https://politikahaber.com/halkin-iklim-zirvesinin-talebi-onerisi-adil-gecis-mi/)) bu konuyu ele aldığım için şimdi tekrar aynı tartışmaya girmek istemiyorum. Bu konu önümüzdeki dönemde de sınıf hareketinde burjuva ideolojisinin hegemonyasını kırmak bakımından önemini koruyacak. Dolayısıyla daha çok mesai yapacağız.
Fakat bir noktaya değinmek istiyorum. Sendikaların, çevre platformlarının “adil geçişi” savunmalarını bir reform talebi olarak görmemek gerekiyor. Çünkü “adil geçiş” bir reform niteliği taşımıyor. İşçi sınıfına hiçbir hak vaat etmediği gibi hiçbir yenilik de getirmiyor ve iklim değişikliğinin ilerlemesi bakımından da hiçbir önleyici etkisi yok. Üstelik on yıllardır atılan “iklimi değil, sistemi değiştir” sloganını da “iklimi kurtarmak için sistemi kurtar” olarak revize eden bir yaklaşıma sahip. Bu yüzden bu konu üzerinde de daha çok mesai yapacağız.
Son olarak, Antalya’da gerçekleşen İklim Adaleti Forumu’na değinmek istiyorum. Sol Parti’nin öncülüğünde gerçekleşen Forum, 15 Kasım’daki yürüyüşle başladı, ardından iki gün boyunca panellerle devam etti. Forum’a da birçok yerel çevre platformu, grup, baro temsilcileri ve akademisyenler katıldı. Yurt dışından gelen en önemli konuklar ise Türkiye’den Çiftçi-Sen’in üyesi olduğu La Via Campesina ekibi idi.
COP vesilesiyle HİZ ve İklim Adaleti Forumu olarak iki ayrı “alternatif zirve” yapılması, Türkiye’deki çevre hareketinde kalıcı bir ayrılık anlamına geliyor mu? 2010-12 döneminde de Derelerin Kardeşliği Platformu’nun öncülüğünü yaptığı hareketlerle Türkiye Su Meclisi ve Anadolu’yu Vermeyeceğiz yürüyüşüne katılan hareketler arasında bir kırılma yaşanmış ve etkileri uzun süre devam etmişti. Bu aşamadan sonra da her iki hareket gerilemiş ve dağılmıştı. Şimdi çok farklı koşullarda yaşıyoruz; toplumsal muhalefetin o günlerden çok çok daha fazla baskı altında olduğu, muhalefetin de çok çok gerilediği, buna paralel olarak ekolojik yıkımın da bir o kadar ayyuka çıktığı bir dönemdeyiz. Polen Ekoloji Kolektifi tarafından yayımlanan Ekstraktivizm Raporu ve haritası durumu bütün çıplaklığı ile gösteriyor. İklim gündemindeki farklılaşmaların ekstraktivizme karşı mücadeledeki görevlerin önüne geçmemesini murat ediyorum. İklim değişikliğine karşı mücadelenin en somut biçimi bugün ekstraktivizme karşı mücadeleyi örmek. 60 ilde 266 ilçenin her biri tamamen maden sahası ilan edilmiş durumda. Buralarda kepçeler çalışmaya, cehennem kuyuları açılmaya başlanmadan harekete geçmek ve örgütlenmemizi gerçekleştirmek zorundayız.













