Almanya merkezli Deutsche Bank’tan sızdırılan 15 milyondan fazla gizli belgenin incelendiği uluslararası araştırma, AKP döneminde hayata geçirilen mega projelerin finansmanında banka ile iktidara yakın inşaat şirketleri arasındaki ilişkileri ortaya çıkardı.
56 medya kuruluşundan 230’u aşkın gazetecinin katıldığı araştırmaya göre Deutsche Bank, 2014 yılından itibaren Türkiye’de tartışmalara konu olan en az beş büyük altyapı projesine yüz milyonlarca avroluk finansman sağladı.
Banka içi yazışmalarda projeleri üstlenen şirketler hakkında yolsuzluk, siyasi kayırmacılık ve itibar risklerine ilişkin uyarılar yer almasına rağmen kredi anlaşmalarının sürdürüldüğü görüldü.
YOLSUZLUK UYARILARINA RAĞMEN ÇANAKKALE KÖPRÜSÜ’NE KREDİ
Sızdırılan belgeler, 1915 Çanakkale Köprüsü’nün finansmanına ilişkin 2018 yılında yapılan banka içi görüşmeleri de ortaya çıkardı.
Limak ve ortaklarının 2,3 milyar avroluk kredi anlaşmasını tamamlamaya hazırlandığı dönemde Deutsche Bank, başlangıçta 150 milyon avroluk finansmanla projeye katılmayı planladı.
Ancak bankanın mali suçlarla mücadele birimi, projeyi üstlenen dört şirketten üçü hakkında ciddi yolsuzluk riskleri bulunduğu yönünde uyarılar hazırladı.
Banka yöneticilerinin bu değerlendirmelere rağmen anlaşmanın onaylanması için girişimlerini sürdürdüğü belgelere yansıdı. Sonuçta Deutsche Bank, tamamı Güney Kore’nin ihracat kredi bankası tarafından garanti edilen 35 milyon avroluk finansman sağladı. Bankanın bu anlaşmadan 4 milyon avro gelir elde etmeyi beklediği belirtildi.
‘AKP’YE YAKIN ŞİRKETLER KAZANIYOR’ DEĞERLENDİRMESİ
Bankanın hazırladığı risk raporlarında, Türkiye’deki inşaat sektörünün Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın siyasi başarısı açısından önemli olduğu ifade edildi.
Raporda, büyük altyapı yatırımlarından ağırlıklı olarak AKP’yi destekleyen şirketlerin yararlandığı yönündeki değerlendirmelere yer verildi.
Limak’ın kurucuları Nihat Özdemir ve Sezai Bacaksız ile Rönesans Holding’in sahibi Erman Ilıcak, banka tarafından hükümete yakın iş insanları arasında sınıflandırıldı.
Banka içindeki ilgili birimler, siyasi bağlantıları bulunan şirketlerle kurulacak ilişkilerin daha ayrıntılı incelenmesi gerektiği konusunda uyarılarda bulundu.
BANKALARIN RİSKİ AZALTILDI, KAMUYA MALİ YÜK DOĞDU
Araştırmada kamu-özel işbirliği modeliyle gerçekleştirilen projelerde verilen Hazine garantileri de ele alındı.
Bu modele göre otoyol ve köprülerde belirlenen araç geçiş sayısına ulaşılamadığında aradaki fark kamu kaynaklarından karşılanıyor. Şirketlerin borçlarını ödeyememesi durumunda ise devletin borç üstlenim garantileri devreye girebiliyor.
Deutsche Bank, 2015 yılında Gebze-İzmir Otoyolu için sağlanan 5 milyar dolarlık kredinin 551 milyon dolarlık kısmını üstlendi.
Banka, daha sonra bu tutarın 390 milyon dolarlık bölümünü başka yatırımcılara devretti, 146 milyon dolarlık kısmı için siyasi risk sigortası satın aldı. Böylece doğrudan üstlendiği risk 15 milyon dolara kadar düştü.
Çanakkale Köprüsü için günlük 45 bin araç geçişi üzerinden yapılan gelir hesaplamalarının da gerçekleşen trafik yoğunluğunun üzerinde kaldığı belirtildi. Köprüden 2022-2025 döneminde günde ortalama 6 bin 500’den az aracın geçtiği aktarıldı.
ŞEHİR HASTANELERİ DE FİNANSMAN AĞINDA
Deutsche Bank’ın finansman sağladığı projeler arasında Ankara Etlik Şehir Hastanesi ve Adana Şehir Hastanesi de yer aldı.
Banka, 2016’da Etlik Şehir Hastanesi için 47,5 milyon avroya kadar kredi sağladı. Adana Şehir Hastanesi’nin 433 milyon avroluk finansmanında ise kredi veren kuruluşlardan biri oldu.
Rönesans Holding’in banka tarafından daha önce riskli müşteri olarak değerlendirildiği, 2016 yılında bankanın İngiltere’deki Mali Suçlar Komitesinin şirketi müşteri olarak kabul etmeyi reddettiği de belgelere yansıdı.
Buna rağmen bankanın, farklı dönemlerde şirketin üstlendiği altyapı projelerinin finansmanında yer aldığı görüldü.
KANAL İSTANBUL BAĞLANTILI OTOYOLA DA FİNANSMAN
Sızdırılan belgelerde Kanal İstanbul projesiyle bağlantılı yatırımlar da yer aldı.
Deutsche Bank’ın Kanal İstanbul’un doğrudan finansmanında bulunmadığı, ancak Sazlıdere Köprüsü’nü kapsayan Nakkaş-Başakşehir Otoyolu projesinin finansmanına katıldığı belirlendi.
Rönesans Holding’in üstlendiği 1,4 milyar avroluk otoyol projesinin finansman anlaşması Ekim 2024’te tamamlandı.
Banka, 2025 yılında ise Limak’ın yüklenicisi olduğu Antalya-Alanya Otoyolu’nun finansmanını sağlayan kuruluşlar arasında yer aldı. Yaklaşık 2,4 milyar avroya mal olması beklenen proje için günlük 100 bin araç geçişine karşılık gelen gelir garantisi verildiği belirtildi.
DEUTSCHE BANK İDDİALARA İLİŞKİN AÇIKLAMA YAPTI
Araştırma kapsamında Deutsche Bank’a yöneltilen sorulara karşılık banka, mevcut, eski veya olası müşteri ilişkileri hakkında yorum yapmadığını bildirdi.
Banka, finansal ve finansal olmayan riskleri yürürlükteki mevzuata uygun biçimde değerlendirmek ve yönetmek için gerekli kontrol mekanizmalarına sahip olduğunu savundu.
Araştırmada adı geçen inşaat şirketlerinin ise kendilerine yöneltilen soruları yanıtlamadığı belirtildi.
Kaynak: The Black Sea – Cemre Demircioğlu,
HABER MERKEZİ


















