Eğitim Bakanlığı’na bağlı eski adıyla çıraklık sistemi Mesleki Eğitim Merkezi (MESEM) çocukları “işçileştirme” ve iş cinayetleriyle gündemdeki yerini koruyor. En az ortaokul mezunu ve 14 yaşını doldurmuş çocukların kayıt olabildiği sistemde öğrenciler, haftanın dört günü iş yerlerinde, bir günü ise okulda oluyor. 34 alan ve 184 meslek dalında faaliyet gösteren MESEM’lerde, güncel bakanlık verilerine göre kayıtlı 562 bin öğrenci görünüyor.
MESEM uygulamaları kapsamında çalıştırılırken yaşamını yitiren çocukların sayısı son yıllarda artış gösterdi. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği (İSİG) Meclisi verilerine göre, yalnızca 2024 ve 2025 yıllarında MESEM projelerinde yer alan en az 19 öğrenci, çalışma koşullarına bağlı iş cinayetlerinde hayatını kaybetti. Ayrıca 2024-2025 yılı raporunda, 72 çocuğun çalıştırıldıkları iş yerlerinde yaşamını yitirdiği belirtildi. Yaşamını yitiren 72 çocuktan 20’si 0-14 yaş, 52’si ise 15-17 yaşları arasında.
MESEM’lerdeki hak ihlalleri ve neler yapılması konusunda Toplumsal Özgürlük Partisi (TÖP) Çocuk Hakları Meclisi üyesi Sedanur Uğur ile konuştuk.
‘SERMAYENİN İHTİYACINDAN DOĞDU’
MESEM’lerin “çocuk işçiliğini” artırmaya yönelik bir uygulama olduğunu belirten Sedanur Uğur, ailelerin yoksulluktan ötürü ve çocukların çeteleşmesi, uyuşturucuya düşmesinden sakınmak için MESEM’lere göndermeyi tercih ettiğini dile getirdi. Sedanur Uğur, “Bu sistemi oluşturanlar bunun tam olarak suçlusu. Çünkü bunlar münferit olaylar değil. Her gün ya da her hafta bir çocuk işçi ölümüyle uyanıyoruz. Ve bu ölümler MESEM’lerde gerçekleşiyor. MESEM sermayenin ucuz emek gücü ihtiyacından doğru açığa çıkartılmış bir sistemdir. Patron çocuğa aylık asgari ücretin üçte birini veriyor. Onun da dekontunu devlete gönderiyor ve devlet Çalışma Bakanlığı’yla birlikte işsizlik fonundan o patrona parayı tekrar ödüyor. Aynı zamanda yoksulluk politikasının karşısına konulmuş bir öneri olarak da sunulmuş bir uygulamadır. Çocukların meslek edinmesine dair hiçbir şeyden bahsedemeyiz. Çünkü bir iş öğrenmektense orada ayak işlerini yapıyorlar ya da direkt işin içerisine girip birçok hak ihlali ile karşı karşıya kalıyorlar” diye belirtti.
‘BİR ÇERÇEVEYLE BAKMALI’
Çocukların üretime katılmasının 2-3 saatlik güvenli atölye çalışmalarıyla sağlanabileceğini söyleyen Sedanur Uğur, “Çocuklar toplumun bir parçası. Üretim dediğimde fabrikalar anlaşılmasın. Yani sanat ve marangozlukta bir üretimdir. Çocuklarla birlikte eğitim sistemini yeniden elden geçirmemiz gerekiyor. Çocuk işçiliği ile mücadele etmek çocuk haklarına ya da çocukların özgürleşme mücadelesine bütünlüklü ve sınıfsal bir perspektifte bakmak gerekiyor. Yoksul işçi mahallelerindeki çocuklarla çalışmak bizim ufkumuzu açıyor. Ve bu mücadeleyi büyütmenin de böyle olması gerektiğini düşünüyoruz. O yüzden sol sosyalist örgütlerin, sendikaların bu konuya bütünlüklü bakması gerekiyor. Sendikalar ne kadar iyi örgütlenirse ve mücadeleleri kazanırsa çocukların da hakkı alınır” ifadelerini kullandı.
İzmir’de yaptıkları çalışmalara değinen Sedanur Uğur, “Çalışma yaptığımız mahalleler var. Orada çocuklarla birlikte çocuk işçiliğini konuşuyoruz. Konuya dair çocukların üretimleri oluyor. Aynı zamanda çocuklar çalışmalı mı çalışmamalı mı sorusuna onlarla birlikte cevap arıyoruz. Ebeveynler ve mahalle halkıyla da birlikte söyleşiler gerçekleştiriyoruz. Orada da açığa çıkan şey şu; ‘Biz kendimiz örgütlenmeliyiz ve kendi haklarımızı savunmalıyız’. Yanımızda yöremizde olan MESEM öğrencileriyle ya da hak ihlaline maruz kalan çocuklarla, haklarını nasıl savunabileceğimizi birlikte bulmalıyız söylemini geliştirdik. Çünkü bütünlüklü bir sorun olan yoksulluğu bitirmek için tek başına çocuk işçiliği ile bakmakla olmayacak” diye belirtti.
‘MESEMLER KAPATILSIN DEMEK YETMİYOR’
“MESEM’ler kapatılsın” demenin tek başına etkisinin olmayacağını ifade eden Sedanur Uğur, şöyle devam etti: “Yoksulluk karşımızda duruyor. O yüzden ailelerle birlikte çocuklar da çalışmak zorunda kalıyor. Bu nedenle de yoksulluğu bitirmeden MESEM’i kapatmak çok mümkün değil. Yoksulluğu bitirmenin de çözümü yapısal bir değişikliğe gidilmesidir. O yüzden bu mücadelenin MESEM’lerde var olan çalışan çocuklarla birlikte yürütülmesi, onların özne olmasıyla yürütülmesi ve koşulların iyileştirilmeye çalışılarak bu şeyin yürütülmesi gerekiyor. En nihayetinde amacımız yoksulluğu bitirmek ve herkesin özgür olduğu, emeğinin sömürülmediği bir dünyayı yaratmak.”
MESEM kapsamında çalıştırılan ve yaşamını yitiren bazı çocuklar şöyle:
“* Arda Tonbul (14), 9 Ocak 2024’te Lise birinci sınıf öğrencisiyken İstanbul’da yönlendirildiği iş yerindeki sac büküm makinesine sıkışarak yaşamını yitirdi.
* Erol Can Yavuz (15), 23 Ocak 2023’te Kütahya’da çalıştığı iş yerinde üzerine sunta bloklarının devrilmesi sonucu yaşamını yitirdi.
* Alperen Enes Ural (17), stajyer olarak çalıştığı Manisa Soma’da inşaatta doğalgaz borusu döşerken yüksekten düşerek yaşamını yitirdi.
* Ömer Çakar (17), 27 Aralık 2023 tarihinde Amed’te klima tesisatı döşerken ikinci kattan düşerek yaşamını yitirdi.
* Muratcan Eryılmaz 17 yaşında, Kilis’te 21 Kasım 2023 tarihinde Kilis’te inşaatın 8’inci katından düşerek yaşamını yitirdi.
* Zekai Dikici (16), 25 Eylül 2023 yılında Manisa’da inşaattan düşerek yaşamını yitirdi.
MA
