ABD Başkanı Donald Trump’ın Çin Halk Cumhuriyeti lideri Şi Cinping ile Pekin’de düzenlediği iki günlük zirve, Amerikan basınında ‘tarihi’ ve ‘sembolik’ olarak nitelendirilirken, ‘iki süper gücün eşitler gibi görünme çabasının öne çıktığı’ yorumu yapıldı.
Trump, Fox News’e verdiği röportajda zirveyi ‘G-2’ (iki büyük ülke) olarak tanımladı ve ‘tarihe geçecek önemli bir an’ diye nitelendirdi.
Amerikan basınına göre “Zirve, iki liderin kişisel kimya ve karşılıklı saygı mesajlarıyla kapandı ancak ticaret savaşı, teknoloji rekabeti ve Tayvan gibi derin meseleler çözülmeden kaldı. Gelecekteki gelişmeler, eylül ayında planlanan Şi’nin Washington ziyareti ve olası yeni ticaret turu görüşmelerine bağlı görünüyor.”
‘Trump’ın tarzı daha kontrollüydü’
Amerikan basını ayrıca “Trump’ın öngörülemezlik tarzı bu zirvede daha kontrollüydü, kamuoyuna açık kısımlarda metne sadık kaldı” yorumuna yer verildi.
Zirveden çıkan en somut anlaşma, Washington Post’a göre Çin Halk Cumhuriyeti’nin 200 Boeing uçak alımı oldu. Trump bunu ‘fantastik ticaret anlaşmaları’ olarak sundu ancak Boeing hisseleri beklenti altında kaldığı için düştü. Hazine Bakanı Scott Bessent ise yapay zeka konusunda gelecek görüşmeler sinyali verdi: ‘İki yapay zeka süper gücü, büyük dil modelleri konusunda konuşmaya başlayacak.’
‘Gerilimlerde ilerleme yok’
Ancak The New York Times ve CNN büyük gerilimlerde ilerleme olmadığını kaydettiler. Haberde ‘Çin Halk Cumhuriyeti’nin nadir toprak elementleri ihracat kısıtlamalarını uzatıp uzatmayacağı belirsizliğini koruyor’ denilirken, elektrikli araçlar, teknoloji ihracat kontrolleri ve kritik mineraller gibi konularda pozisyonlarda değişiklik olmadığı öne çıktı. CNN, “Bazı hassas konular büyük ölçüde masadan uzakta kaldı” diye yazdı.
‘İran’da çılgın bir durum var’
İran savaşı zirvenin önemli gündem maddelerinden biriydi. Trump, “İran’da çılgın bir durum var, ikimiz de (Şi’yi kastederek) bitmesini istiyoruz” dedi ve Hürmüz Boğazı’nın açık kalması gerektiği konusunda ‘mutabık kaldıklarını’ söyledi. Çin Halk Cumhuriyeti ise savaşın ‘asla olmaması gerektiğini’ kaydetti.
New York Times şu ifadelere yer verdi: “Tayvan konusunda Şi, konunun ‘Çin Halk Cumhuriyeti-ABD ilişkilerinin en önemli meselesi’ olduğunu ve yanlış yönetilirse ‘aşırı tehlikeli bir durum’ yaratacağını açıkça uyardı. ABD tarafı ise politika değişikliği olmadığını yineledi.”
Atmosfer ve tepkiler nasıldı?
Zirve, Amerikan basınına göre, Trump’ın Mar-a-Lago’da Şi’yi ağırlamasına karşılık Şi’nin Trump’ı Zhongnanhai’de ağırlamasıyla ‘karşılıklı jestler’e sahne oldu. Trump, Şi’yi eylülde Beyaz Saray’a davet etti.
NYT, Çin Halk Cumhuriyeti şehirlerindeki halkın tepkisini ‘eğlence ve öfke karışımı’ olarak aktardı ve bunu ‘Çin Halk Cumhuriyeti’nin ekonomisinin yavaşlaması ve yakıt fiyatlarındaki artıştan ABD gerilimleri sorumlu tutulmasına’ bağladı.
‘Gerilimi azaltma havası ancak rekabet sürüyor’
Amerikan basını, zirvenin ‘détente’ (gerilimi azaltma) havasında geçtiğini ancak yapısal rekabetin sürdüğünü belirtiyor. Washington Post, G-2 kavramının Obama döneminden beri tartışıldığını ancak Çin Halk Cumhuriyeti’nin resmen ‘çok kutuplu dünya’ söylemini tercih ettiğini hatırlattı ve ekledi:
“Şi’nin Rusya Devlet Başkanı Putin’i yakında ağırlayacak olması da G-2 vurgusunu hassas kılıyor.”
SPUTNIK
