Niksar Yazıcık beldesinde verilen bentonit maden ocağı işletme ruhsatına karşı açılan davada, mahkemeye madenin çevreye, insan sağlığına ve bölgenin ekosistemine vereceği zararların telafisinin mümkün olmadığı gerekçesiyle, “yürütmeyi durdurma” kararı verdi.
Tokat Niksar ilçesi Yazıcık beldesinde Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG) tarafından Cemil Benli adına düzenlenen bentonit madeni işletme ruhsatının yürütmesinin durdurulması ve ardından iptal edilmesi için açılan davada, yürütmeyi durdurma kararı çıktı. Yazıcık Belediye Başkanlığı tarafından açılan davada, Tokat İdare Mahkemesi madenin çevreye, insan sağlığına ve bölgenin ekosistemine vereceği zararların telafisinin mümkün olmadığı gerekçesiyle, “yürütmeyi durdurma” kararı verdi.
Mahkeme, kararın gerekçesinde bölgede yapılan bilirkişi incelemesi raporu ile Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) başvuru dosyasının eksik bilgiler içerdiğine işaret etti. Kararın gerekçesinde, “Bu durumun ortaya çıkarılması için jeoteknik, kaya mekaniği, yoğunluk, şev duraylılık analizlerinin dava konusu alana ait malzeme ile yapılması ve somutlaştırılması gerekmektedir. Birçok faydasına rağmen, bentonit madenciliği olumsuz çevresel etkilere de yol açabilir. Bentonit madenciliği süreci, hava kirliliğine katkıda bulunabilen kükürt dioksit ve azot oksitler gibi toksik gazların salınmasına neden olabilir. Ayrıca, bentonitin topraktan çıkarılması doğal ekosistemi bozabilir ve toprak erozyonuna neden olabilir. Maden ocaklarında oluşan toz, en önemli çevresel ve sağlık sorunlarından biridir. Madencilik faaliyetlerinin her aşamasında (patlatma, kazı, yükleme, taşıma, kırma ve eleme) ortaya çıkan bu tozlar, hem çalışanları hem de çevre ekosistemlerini ve yakın yerleşim yerlerini olumsuz etkiler” ifadeler yer aldı.
‘BİTKİLER ZARAR GÖRECEK’
Bilirkişi raporunda toz yayımından kaynaklı bitkilerin hayati faaliyetlerinin başında gelen fotosentezde azalma meydana geleceğini belirtildiği kararın gerekçesine bilirkişinin şu tespitine yer verildi: “Bitkilere verdiği zarar yanında diğer canlılar da olumsuz etkilenmektedir. Toz ve tortu birikimi, göl ve çevresindeki sulak alan ekosistemlerini doğrudan etkilemektedir. Fotosentetik bitkilerin üzerini kaplayan toz, gaz alışverişini ve fotosentezi sınırlar. Sudaki ışık geçirgenliğinin azalması, alg ve su bitkisi popülasyonlarında azalma, oksijen seviyesinde düşüş, dolayısıyla balık ölümleri gibi sonuçlara yol açabilir. Ayrıca göl çevresindeki tarım ve mera alanlarının tozla kaplanması, toprağın su alma kapasitesini ve mikrobiyolojik dengesini bozar; verim düşüklüğü ve yüzey akışı artışı meydana gelir. Dava konusu bentonit ocağı keşif esnasında görüldüğü üzere yerleşim yerleri ile iç içe bir saha olduğu anlaşılmıştır. Ruhsat alanı içerisinde ise Asar Köyü, Yazıcık Köyü ve Dağüstü Köyü bulunmaktadır. Ruhsat alanın ortasında Yazıcık köyü yer almaktadır. Gürültü yönetmeliğinde ki sınır değerler göz önüne alındığında ocağın işletilmesi sırasında ruhsat alanı içinde kalan yerleşimlerin gürültüden etkilenmemesi söz konusu olmayacaktır. Özellikle yakın yerleşimlerde sınır değerlerin aşılmasının kaçınılmaz ve etkisinin daha fazla olabileceği, çevre ile insan sağlığı açısından katlanılabilir seviyelerde olmayacağı öngörülmektedir. Dava konusu proje alanının içerisinde yer alan Abdal Musa Ziyaret Yerinin projenin işletme aşamasında ÇED alanı içerisinde olduğu dikkate alındığında estetik/görsel değişim ve ulaşım başta olmak üzere inanç değerlerini koruma ve dinlenme gibi insan olmanın temel unsurları açısından yöre halkının bu ihtiyaçlarını karşılamada da çevresel ve sosyal sorunlara gebe olduğu düşünülmektedir.” denildi.
60 BİN AĞAÇ KESİLECEKTİ
Yine gürültüye bağlı bölgeden canlı göçleri olacağı ve biyolojik çeşitliliğin azalacağı vurgulanan kararda, “ÇED alanları içerisinde madencilik faaliyeti sonucunda toplam 60050 adet orman ağacının kesilmesi ve buna karşılık olarak 5303,2 m2 orman ürünün zarar göreceği tahmin edilmektedir. Çevredeki orman alanları ile etkileşimin sınırlı kalması ve bu durumun madencilik faaliyeti sonrasında biyolojik zenginliğin azalması ve habitat azalmasına neden olacağı, ruhsat alanı içinde ve ÇED etki mesafesi içinde sucul ekosistemler ile potansiyel anıt ağaçların varlığı, yöre halkının sosyolojik ve dini ritüelleri açısından orman alanlarına bağlı oldukları ve bazı ibadetlerini bu alanlar üzerinde gerçekleştirdikleri ya da bir kısmının etki mesafesi içinde olduğu, düşünüldüğünde; projenin mevcut kurgusu itibari ile uygulanması durumunda yukarıda belirtilen sorunlara yol açabileceği kanaatine varılmıştır. Dava konusu Proje incelendiğinde; tarım alanları ve arıcılık lokasyonları özelinde yayılan tozlanma etkilerinin dikkate alınmadığı, bu alanlar özelinde bir araştırma ve değerlendirmenin yapılmadığı tespit edilmiştir” diye belirtildi.
‘TELAFİSİ MÜMKÜN OLMAYACAK’
Bilirkişi raporunda yer alan bu bilgiler doğrultusunda maden işletme ruhsatında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılan kararda, “Öte yandan, hukuka aykırılığı tespit edilen dava konusu işlemin maden işletme ruhsatına ilişkin olması ve maden işletme faaliyetine devam edilmesinin ruhsata konu alana ilişkin olumsuz sonuçlar ortaya çıkarabilecek nitelikte bulunması sebebiyle, uygulanmaya devam edilmesi halinde telafi güç veya imkansız zararların doğabileceği açıktır. Açıklanan nedenlerle; hukuka aykırılığı açık olan dava konusu işlemin, uygulanması halinde telafisi güç zararlar doğabileceğinden 2577 sayılı Kanun’un 27. maddesi uyarınca teminat alınmaksızın yürütmesinin durdurulmasına oybirliğiyle karar verildi” ifadeleri yer aldı.
‘HEPİMİZİN SORUNU’
Konuya dair açıklama yapan davanın avukatı İsmail Hakkı Atal ise Yazıcık’ın doğa, orman, hayvancılık, endemik bitki çeşitliği açısından eşsiz olduğunu söyleyerek, “Buradaki endemik nilüfer çiçeğini koparmanın cezası 570 bin lira. Ama bizim dava açtığımız bentonit ocağı 900 bin liraya maden ruhsatı satın almış. MAPEG yöneticileri, küresel sistem tarafından Türkiye’nin yeraltı kaynaklarını çökertmeye çalışıyorlar ve gelecekte ‘Vatan ihanetten’ yargılanacaklar. Su Mevzuatı, Toprak ve Tarım Mevzuatı, Orman Mevzuatı bizden yana. Sadece son yapılan maden değişikliğindeki yasalar bizden yana değil. Bern Sözleşmesi kapsamında burada nesli tükenmekte olan türler var. Maden buraya girse, hemen ölmezsiniz ama 10 sene sonra ölürsünüz. Madencilik bizim ekonomik ve ekolojik olarak geleceğimizi bitiriyor. Tarımı, hayvancılığı bitiriyor. İş verdiği 1 kişi için 6 kişinin geçim kaynaklarını bitiriyor. Dolayısıyla sosyal, ekonomik, fiziksel, zihinsel ve halk sağlığı bakımından bölgeleri çökertiyor. Bu duruma karşı herkesin itiraz etmesi gerekiyor. Bu sadece Yazıcık beldesinin değil Türkiye’nin sorunudur. Buradaki hayvancılık ve tarımsal üretimden şehirdeki insanlar da besleniyor” diye konuştu.
MA / Tolga Güney
