İzmir’de 1990’lı yıllarda Kürtlerin yoğunlukta yaşadığı mahallelerde yakılan Newroz ateşi, zamanla kitleselleşerek kentin meydanlarına taşındı. 1990 yılında İzmir’de yaşayan Zekiye Alkan’ın Diyarbakır Surları’nda ve 1992’de Konak Kadifekale’de Rahşan Demirel’in bedenlerini ateşe vermesi, İzmir Newrozu’nun kitleselleşmesinde etkili olurken, 1990’lı yıllardan günümüze Newroz İzmir’de coşkulu bir şekilde kutlanıyor. Bu seneki kutlama “Özgürlük ve Demokrasi Newrozu” şiarıyla 22 Mart Pazar günü Gündoğdu Meydanı’nda olacak.
1980 yılarından itibaren İzmir’de kutlanan Newroz kutlamaları 1991 yılından itibaren Konak Kadifekale, Menemen Asarlık mahalleleri ile Karabağlar, Karşıyaka ve Buca ilçelerinde kitlesel şekilde kutlanmaya başladı. Newroz’un İzmir’de kitlesel olarak kutlanmasının dönüm noktası 17 yaşındaki Rahşan Demirel’in 1992 Cizre, Nusaybin ve Mardin Newroz’larına yönelik saldırılara tepki olarak bedeni Kadifekale’de ateşi vermesi oldu. Rahşan Demirel’in cenazesi 20 bin kişinin katılımıyla memleketi Mêrdîn’in Nisebîn ilçesine (Nusaybin) uğurlandı.
1993: BARIŞTA DA SAVAŞTA DA SENİNLEYİZ ÖCALAN
Rahşan Demirel’in ardından gerçekleşen 1993 Newrozu, özelikle Kürtlerin yoğun olarak yaşadığı Menemen-Asarlık, Buca, Karabağlar ve Gaziemir gibi bölgelerde kitlesel olarak kutlandı. Özellikle Kadifekale’de o tarihe kadar görülmemiş kitlesellikte kutlanan Newroz’a, o dönem alınan ateşkes kararı da damga vurdu. Bu Newroz’un ana sloganı “Barışta da savaşta da, seninleyiz Öcalan” oldu.
1998: KÜRDİSTAN’A ÖZGÜRLÜK
1994 yılında mahallelerin yanı sıra kent merkezine de taşan kutlamalar yaşandı. Binlerce yurttaş, “Newroz ateşi Konak’a” sloganlarıyla kent merkezinde bulunan Demokrasi Partisi (DEP) il ve ilçe örgütleri önünde toplanarak kutlamalar yaptı. 1995-1996-1997 yıllarında halk gündüz ilçe binaları, gece ise mahallerinde kutlamalar yaptı. Kentteki ilk Newroz mitingi ise 1998 yılında Halkın Demokrasi Partisi (HADEP), Özgürlük ve Demokrasi Partisi ve Emek Partisi’nin çağrısıyla Konak Cumhuriyet Meydan’ında yapıldı. Yaklaşık 15 bin kişinin katıldığı mitingde, ‘Kürdistan’a özgürlük’ sloganı öne çıktı.
1999: KOMPLO PROTESTOSU
1999 yılında Newroz mitingine 15 Şubat Komplosu nedeniyle izin verilmezken, mahallelerde binlerin katıldığı coşkulu kutlamalar yapıldı. “Güneşimizi karartamazsınız” ve “Kahrolsun uluslararası komplo” sloganlarının öne çıktığı kutlamalarda yurttaşlar, Kadifekale’den Konak meydana yürümek istedi. Bu sırada yaşanan polis saldırısında en az 100 yurttaş gözaltına alındı, gözaltına alınan yurttaşlar daha sonrasında serbest bırakıldı.
2000: NEWROZ’DA BARIŞ
2000 yılında Newroz mitingine izin çıkmakla birlikte alan tartışmaları yaşandı. Bu yıllarda Gündoğdu için yapılan başvurular olumsuz sonuçlanınca Buca ilçesinde bulunan Hipodrom Meydan’ında HADEP İzmir İl Örgütü tarafından “Newroz Barış” mitingi düzenlendi. Mitingin yanı sıra akşam saatlerinde de Kadifekale, Agora, Narlıdere, Balçova Sondurak, Balçova Perşembe Pazarı, Karşıyaka Yamanlar, Çiğli Güzeltepe’de HADEP ve EMEP’in birlikte gerçekleştirdikleri kutlamalar gün boyu sürdü.
2006: GÜNDOĞDU’DA NEWROZ
2001-2005 yılları arasında da Buca Hipodrom’da yapılan mitinglerin ardından 2006 Newroz’u, ilk kez Konak Gündoğdu Meydan’ında kutlandı. Alana mahallerden yürüyerek gelen yurttaşlara gerçekleşen polis saldırısında 100’ü aşkın yurttaş gözaltına alındı. Buna rağmen halk Gündoğdu Meydan’ına gelerek Newroz kutlaması gerçekleştirdi. O tarihten sonra Gündoğdu Meydanı Newroz için kapatıldı.
HALK NEWROZ ATEŞİNİ DİRENİŞLE YAKTI
2007 ve 2008’de mitingler için izin çıkmadı, buna rağmen binlerce yurttaş Gündoğdu’ya aktı. Ayrıca Asarlık, Kadifekale, Yamanlar ve Buca’da yaşanan kutlamalara da polis saldırısı gerçekleşti. Bu saldırılara rağmen yurttaşlar coşkulu kutlamalar gerçekleştirdi. Özellikle 2008 yılında kutlamalar tüm şehre yayılırken, mahallelerde Newroz ateşleri yakıldı.
2010: NEWROZ’DA BİRLİK VE ÖZGÜRLÜK MESAJI
2009 yılında yeniden Buca Hipodromu’nda kutlama gerçekleştirildi. Yerel seçimlere 1 hafta kala kutlanan Newroz, aynı zamanda seçim mitingine dönüştü. 2010’da operasyonlarda tutuklanan belediye başkanları ve diğer tutuklular için “Kelepçeleri kıracağız” sloganıyla Buca Hipodromu’nda yapılan kutlamaya 50 bin kişi katıldı. 2011 yılında yine Buca’da yapılan kutlamalara binler akın etti. Yine seçimlerin yaklaştığı bir tarihte yapılan kutlamalarda, “birlik” çağrısı öne çıktı. 2012 yılında Halkların Demokratik Kongresi (HDK) İzmir il bileşenleri tarafından organize edilen Newroz kutlamaları yine Buca Hipodrom’da yapılırken, “An azadî an azadî” sloganıyla yapılan kutlamalara binlerce yurttaş katıldı.
2014: ÖCALANA ÖZGÜRLÜK
2013 yılına gelindiğinde “Öcalan’a Özgürlük, Kürtlere Statü” sloganı öne çıktı. Barış ve Demokrasi Partisi’nin (BDP) organize ettiği kutlama, Buca Şirinyer Akıncılar Meydanı’nda yapıldı. Bu yıl da Kadifekale ve Asarlık gibi mahallelerde binlerce yurttaş Newroz ateşi yaktı. 2014 yılında da Halkların Demokratik Partisi’nin (HDP) organize ettiği kutlamaların ana teması “Kentimizi de kendimizi de biz yöneteceğiz” oldu. Buca Hipodromu’na binlerce kişinin katıldığı kutlamalarda ise barış ve “Öcalan’a özgürlük’ talepleri öne çıktı.
2015: ON BİNLER ALANLARDA
2015 yılında “Öcalan’ın Özgürlüğü Tüm Halkların Özgürlüğüdür” sloganıyla Gündoğdu Meydanı’nda gerçekleşen kutlamaya yaklaşık 80 bin kişi katıldı. Kentte kutlanan en kitlesel Newroz olan mitinge mahallelerden alana akın eden binler, hep bir ağızdan barış istedi. Yine kutlamalar katılan Yörük kadınları başta olmak üzere farklı inanç ve kültürden halkların kendi yöresel kıyafetleriyle katılması dikkat çekerken, burada da birlik ve barış mesajları yükseldi.
2016: TUTUKLAMALARA VE BASKILARA RAĞMEN KUTLANDI
2016 yılında ise HDP il eş başkanları ve yöneticilerinin Newroz’dan günler önce tutuklanmasının ardından merkezi bir miting yapılamadı. Fakat Kadifekale başta olmak üzere birçok mahallede binlerce kişinin katıldığı kutlamalar gerçekleştirildi.
2017: HALKIZ VE BİRİZ
2017 yılında HDP öncülüğünde Alsancak Gündoğdu Meydanı’nda yapılan kutlamalara, Anayasa değişikliği damgasını vurdu. “Biz halkız gücümüz birlik sözümüz hayır” temasının ağır bastığı eylemler gün boyunca mahallelerde devam etti.
2018: TECRİDİ KIRACAĞIZ
2018’de Gündoğdu Meydanı’nda gerçekleşen kutlamada yine binler alanı doldurdu. Newroz kutlamaları sırasında ve sonrasında 60’ı aşkın kişi gözaltına alındı. 2019’da ise, HDP İzmir İl Örgütü, “Mutlaka Kazanacağız, Tecridi Kıracağız” şiarıyla Gündoğdu Meydan’ında on binlerce kişinin katılımıyla miting düzenledi.
2021: NEWROZ ATEŞİYLE BİRLEŞELİM VE ÖZGÜRLEŞELİM
2020 yılında pandemi nedeniyle kitlesel bir kutlama yapılamadı. Fakat mahallelerde Newroz ateşleri simgesel olarak yine de yakıldı. 2021 yılında ise “Newroz Ateşiyle Direnelim, Özgürleşelim” sloganı ile Gündoğdu Meydanı’nda miting düzenlendi. Olumsuz hava şartlarına rağmen on binlerce kişinin katıldığı mitingde, tecridin son bulması talebi öne çıktı. Yörük kadınların yöresel kıyafetleriyle geldiği alanda, her inanç, kimlik ve yapıdan kişiler yer buldu.
2022: DEM DEMA SERKEFTİNÊ
2022’de ise “Dem Dema Serkeftinê Ye” (Şimdi kazanma zamanı) şiarıyla Konak Gündoğdu Meydanı’nda on binlerin katıldığı Newroz kutlaması gerçekleştirildi. Newroz ateşini, HDP İzmir il binasında katledilen Deniz Poyraz’ın ailesi yakarken, kitle sık sık, “Deniz Poyraz ölümsüzdür”, “Şehit namirin”, “Biji Serok Apo” sloganları attı. Mitingde barış ve özgürlük talepleri ön plana çıkarken, 3’üncü yol stratejisi sık sık vurgulandı. Kutlamadaki konuşmalarda, Öcalan’ın özgürlüğü talebi öne çıkarken, kitle de “Artık Özgürlük Zamanı” ile karşılık verdi.
2023: HER DER NEWROZ HER DEM AZADİ
İzmir’de, “Her Der Newroz, Her Dem Azadî” ve “Newroz Ateşiyle Özgürlüğe” şiarıyla Konak Gündoğdu Meydanı’nda binlerce kişinin katılımıyla gerçekleşen Newroz ateşini Halkların Demokratik Partisi (HDP) İzmir İl Örgütü binasında katledilen Deniz Poyraz’ın annesi Fehime Poyraz ile 21 Mart 1990’da Amed surlarında bedeni ateşe veren Zekiye Alkan’ın ablası Meziyet Çağlar ve Barış Anneleri yaktı.
2024: BİNLER ALANLARI DOLDURDU
İzmir’de Gündoğdu Meydanı’nı dolduran binlerce kişi, Newrozu kutladı. Sabah saatlerinde meydanın giriş noktalarının önünde toplanan yurttaşlar, öğlen saatlerinde alana Cumhuriyet Meydanı ve Alsancak Meydanı’nı noktalarında “Bijî Serok Apo”, “Bi can bi xwîn em bi te re ne ey Serok”, “Bê Serok jiyan nabe” ve “Jin jiyan azadî” sloganları eşliğinde giriş yaptı. Binlerce kişinin akın ettiği İzmir Newrozuna kadınlar, yöresel kıyafetleriyle rengarenk görüntüler oluştururken, gençler şal û şepik kıyafetleriyle alanda yerini aldı.
2025: ÖZGÜRLÜK İÇİN DEMOKRATİK TOPLUM
“Rêbertiya Azad Civaka Demokratîk” ve “Özgürlük İçin Demokratik Toplum” şiarıyla, Tevgera Jinên Azad (TJA), Demokratik Bölgeler Partisi (DBP), Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM Parti) öncülüğünde kutlanan Newroz’un İzmir’deki adresi Gündoğdu Meydanı. Kutlama başlama saatinden önce giriş kapılarında birikmeye başlayan yurttaşlar, sabahın erken saatlerinde halaylara başladı. “Güvenimiz Dehak’lara değil güneşimizin kudretinedir”, “Adil ve demokratik bir barış için yaşasın Newroz” pankartları açılan kutlamada sık sık “Biji serok Apo”, “Bijî berxwedana İmralı”, “Jin, jiyan, azadî” ve “İmralı’ya bin selam” sloganları atıldı.
2026: NEWROZ STARTI VERİLDİ
Bu yıl ise kutlamaların startı 11 Mart’ta Kadifekale’de yakılan Newroz ateşiyle verildi. Kentte Torbalı, Menemen gibi ilçelerde de yerel kutlamalar yapılacakken merkezi kutlama ise “Özgürlük ve Demokrasi Newroz’u” şiarıyla 22 Mart Pazar günü Gündoğdu Meydanı’nda yapılacak. Kutlamaya Demokratik Bölgeler Partisi Eş Başkanı Keskin Bayındır ve Halkların Demokratik Kongresi Eşsözcüsü Ali Kenanoğlu katılacak.
‘MAHALLELERDE NEWROZ ATEŞİ YAKILIYORDU’
1990’lı yıllardan beri İzmir’de yapılan Newrozlara katılan Barış Annesi Rahime Turan, eski Newroz’ların çok güzel olduğunu ve halkın coşkulu ve büyük kalabalıklarla kutladığını belirtti. Son yıllarda katılımın arttığını belirten Rahime Turan, “Kadifekale içerisinde Newroz kutlanmasına izin verilmiyordu bu sene izin verildi. Rahşan’ın şehit düştüğü yere insanlar gitmesin diye etrafını demir korkuluklarla kapattılar. Newrozlar kutlanıyordu ama kale içerisine izin verilmiyordu müdahale ediliyordu. Gündoğdu ve mahhalelerde Newroz ateşleri yakılıyordu” ifadelerini kullandı.
‘NEWROZ KÜRTLERİN BAYRAMIDIR’
“Newroz Kürtlerin bayramıdır” diyen Barış Annesi Rahime Turan, “Demirci Kawa’dan bu yana Newroz bayramımız oldu. Devlet izin verse de vermese de her yerde kutluyoruz. Tüm gençlere emekçilere ve Serok Öcalan’a selam yolluyorum. Serok Öcalan özgür olursa daha güzel olur. Selahattin Demirtaş ve tüm tutsakların serbest bırakılmasını istiyoruz” diye konuştu.
MA
