İran’da “ahlak polisi” tarafından Jîna Emînî’nin katledilmesiyle başlayan halk ayaklanması 2 aya aşkın bir süredir aralıksız devam ediyor. Rojhilat’ta “Jin jîyan azadî” sloganıyla başlayan direniş, İran’ın tüm kentlerine yayılırken, rejimin tüm baskılarına rağmen halk bir adım dahi geri atmış değil.
Başta “kadın özgürlüğünü” haykıran İranlı kadınlar, rejimin “haram” olarak gördüğü her türlü hak için “toplumsal özgürlüğü” isteyen bir yerde duruyor. Yaptığı feminist çalışmalar nedeniyle 2010’da ülkesinden ayrılmak zorunda bırakılan İran’ın en ünlü dergilerinden “Everday Feminizm”in editörü ve kurucusu İranlı feminist aktivist Nasrin Afzali, İran’daki gelişmeleri ajansımıza değerlendirdi.
‘ÖZEL’ KARAKOL: VOZARA
Jîna Emînî’nin saçları göründüğü için gözaltında katledildiğini belirten Afzali, polis raporlarına işaret ederek, “ahlak polisi” tarafından binlerce kadının benzer gerekçelerle tutuklandığına değindi.
Rejim’in kurallarına uymayan birçok kadının “Vozara Karakolu”na götürüldüğünü belirten Afzali, “Kadınların bir kısmı uyarılıyor; ama çoğu genellikle Vozara adlı bir karakola götürülüyorlar. Ben de bir kez başörtüsü nedeniyle tutuklandım ve normal bir polis karakolu gibi olmayan Vozara karakoluna götürüldüm. Bu karakol diğerlerinden farklı ve özel bir yer. Burada içki içenler, ideolojik ve dini suçlular, kadınlı ve erkekli bir arada parti yapanlar ya da evli olmayan sevgililer götürülüyor. Ülkedeki bu uygulamalara bakıldığında Jîna Emînî’nin dövülerek öldürüldüğünü söylemek mümkün” diye belirtti.
KADINLARIN GÖZLATI SÜRECİ
Kadınların gözaltına alınma sürecine değinen Afzali, sözlerini şöyle sürdürdü: “Polisler ‘kurallara’ uymayan kadınları sokakta gözaltına alıyor. Araçlara bindiriyor ve ardından da bu özel karakola Vozara’ya götürüyorlar. Kadınları suçlu olarak gördükleri için fotoğraflarını çekiyorlar ve bir daha suç işlemeyeceklerine dair onlardan bir form imzalamalarını istiyorlar. Tekrarı olursa, bunun daha ağır sonuçları olacağını onlara bildiriyorlar. Kadınların ailelerinden babaları ya da kocaları onlara uygun kıyafetler getirdikten sonra serbest bırakıyorlar. Ayrıca aileleri de bilerek bu sürece dâhil ederek, kadınlar üstünde baskı oluşturuyorlar. Ben kendim de bu süreci yaşadığım için detaylı olarak biliyorum.”
TUTUKLANAN GAZETECİLER
Emînî’nin kardeşinin onu hastanede bulduğunu aktaran Afzali, kardeşinin birkaç gazeteciyi aradığını belirtti. Afzali, “Mahsa’nın kardeşinin hâlâ gazetecilerle tam olarak nasıl iletişim kurduğunu bilmiyoruz, ama bunun bir yolunu bulmuş. Çünkü bu durum gazeteciler için çok tehlikeli. Ki hastaneden haber veren ve Saqiz şehrindeki anma cenazesine giden muhabirlerden ikisi de tutuklu” ifadelerini kullandı.
“GÖZALTINDA CİNAYET VAKALARI”
Emînî’nin Kürt olmasının diğerlerinden daha fazla fark edilmesini sağladığını ifade eden Afzali, polis nezaretinde birçok ölüm vakasının vuku bulduğuna dikkati çekti. Afzali, “Örneğin bir kadın da erkek arkadaşıyla birlikte olduğu için Hamedan şehrinde tutuklandı ve ardından polis intihar ettiğini söyledi. Ama biz biliyoruz ki bu mümkün değil. İşkenceyle öldürüldü. Demek istediğim; ahlâk polisi tutuklamaları sırasında ve sonrasında cinayet yaşanıyor ya da intihar vakaları var” şeklinde konuştu.
“BAŞÖRTÜSÜ GERÇEK BİR TABUYDU”
Kadınların ilk kez bu kadar yaygın bir şekilde başörtülerini çıkarttıklarını dile getiren Afzali, eşarpları yakmakla protesto eylemlerinin büyüdüğünü ifade etti. Afzali, “Hatta bazı kadınlar eşarplarını yakmadan önce veya sonrasında dans ettiler, ki bu çok sembolik. Çünkü bildiğiniz üzere ikisi de İslâm’a göre yasak ve haram” dedi. Afzali, devamla şunları söyledi: “Başörtüsü gerçek bir tabuydu. Gerçekten hükümet ve insanlar tarafından çok hassas bir şey olarak görülüyordu. Bu yüzden tüm kadınların bu davranışı şok ediciydi. Şimdi kadınlar eylemlerini polisin önünde yapıyor, video çekip gönderiyorlar, bu elbette büyük bir ilerleme. Burada kadınların bu ısrarı ‘ahlak polisini” bile gerçek bir ahlâka evriltebilir.”
KADIN ERKEK EŞİTLİĞİNDE EN ALTTA
İran yurttaşların çoğunun sosyal ve ekonomik haklarından mahrum bırakıldığına işaret eden Afzali, kadınların ise hiçbir hakkının olmadığını dile getirdi. Afzali, “Kadınların boşanma hakkı, çocuklarının velayet hakkı yok. Kocalarından izin almadan yurt dışına çıkma hakları da yok. Ev içi şiddet için, taciz için bir yasamız da yok. Esasen İran yasalarında sadece erkekler özgür. Bu yüzden kadınların sadece bir gözyaşı var. Ayrıca şunu da belirtmek isterim. İran, dünya ülkeleri arasında kadın erkek eşitliği tablosunda en altta yer alıyor” ifadelerine yer verdi.
MA
