Türkiye ve Kürdistan’da gazeteciler baskı, gözaltı, tutuklama ve katledilme tehditleriyle mesleklerini yapmayı sürdürüyor. Dicle Fırat Gazeteciler Derneği’nin (DFG) Mart 2026 verilerine göre; cezaevlerinde 31 gazeteci bulunuyor. 2025 yılı boyunca ise 610 gazeteci mesleklerinden ötürü yargılandı. Dünya basın özgürlüğü endeksi 2025 yılı verilerine göre Türkiye, 180 ülke içerisinde 159’uncu sırada.
10 Kasım 2008’de kurulan ve daha sonra adı Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) olarak değiştirilen kurumla birlikte sansür daha da arttı. DFG’nin 2025 yılı verilerine göre, 5 bin 418 sanal medya içeriği ve kullanıcı hesabına erişim engeli getirildi. Ayrıca, 2026’nın Mart ayına kadar 102 hesap erişime engellendi.
BTK’nin uyguladığı sansüre ilişkin akademisyen ve gazeteciler değerlendirmelerde bulundu.
Barış Akademisyeni Doç. Dr. Tezcan Durna, “2020’den itibaren konvansiyonel medyaya dijital akış da katıldı. İktidar, bu akışta ortaya çıkan gazetecilik faaliyetini de kısıtlamak için muhtelif girişimlerde bulundu. Sanal medya platformlarını düzenlemek için 2021’de girişime başlayan iktidar, daha sonra 2023’te ‘dezenformasyonla mücadele’ yasasıyla birlikte kısıtlamalara devam etti. Aslında burada AKP iktidarı bir krizi fırsata çevirdi” dedi.
BTK’YE TANINAN YETKİ
İktidarın bu politikalarla gazetecilik faaliyetini engellemeye çalıştığını kaydeden Durna, “Dijital medya mecralarına dayatmalarda bulunarak bu kurumlara Türkiye’den erişime engelleme getirmeye başladı. Bu hikaye aslında denetim mekanizması ve gazeteciliği imkansız hale getirme politikasıdır. Meseleyi sadece ‘sansür’ olarak değerlendirmemek gerekiyor. AKP iktidarı, mesleki çerçevede gazetecileri örgütsüzleştirme, sendikasızlaşma, iş güvencesizleştirmeyi pekiştirerek gazetecilik mesleğini itibarsızlaştırmak istedi. Bu politikaları hala sürdürüyor. BTK’nın yayın durdurma, hesap kapatma gibi yetkilerinin kökeni 2007 yılında çıkarılmış olan 5651 sayılı kanuna dayanıyor. 2024’e kadar özellikle sosyal medya yasasının hayata geçirilmesinden sonra ve temsilcilik açma zorunluluğu gelmesine kadar, bu suçların işlendiği hesaplar Sulh Ceza Mahkemesi tarafından buraya başvurular yapılarak girişimde bulunuluyor ve hesap durdurma kararı alınıyordu. Burada sosyal medya yasasının hayata geçirilmesi ve yürürlüğe girmesi ile birlikte bir madde eklendi. Bu da ‘ivedi durumlarda acil karar alma gereği halinde hemen hesap durdurma’ idi. Yani BTK’ye 8 saate kadar hesap durdurma veya hesabı kapatma yetkisi tanındı” diye belirtti.
BTK’ye biçilen role işaret eden Durna, “BTK de RTÜK gibi bir yargı merci değildir. Nihai kararları bunlar veremiyor. Ama bu süreçte AKP iktidarı ‘hız’ meselesini devreye soktu ve bir noktadan sonra BTK kendisini bir yargı merci görerek bunu bir cezaya dönüştürdü. Aynı şeyi RTÜK’ün de yaptığını görüyoruz. Bir anlamda mevcut iktidar karasal ve uydu yayıncılığı ile RTÜK’ü nasıl operasyonel bir araç olarak kullanıyorsa BTK’yı da dijital platformlar için kullanmaya başladı” diye konuştu.
ULUSLARARASI KAPİTALİZMİN TEMSİLCİLERİ
Dijital platformların uluslararası kapitalizmin temsilcileri haline geldiğini belirten Durna, “Sansür mekanizması sadece iktidar katından yürüyen bir şey değil. Algoritmalar da buna dahil. Algoritmalar, kimin hangi habere niye ulaşacağına, bir takım şeffaf olmayan mekanizmalar aracılığıyla karar veriyor. Kendi internet ağımızı ve kendi platformlarımızı kendimiz yaratmamız şu koşullarda çok zor. Ama olabildiğince temkinli bir şekilde, kendimizi koruyarak interneti ve bu platformları kullanmamız mümkün. İktidarın sansür mekanizmasına karşı yapılacak en doğru şey ise gazetecilerin mesleki örgütlenmesinin arttırılmasıdır. Hem içeride hem de yurt dışında örgütlenmek ve aynı zamanda yurttaşların habercilerin yaptığı haberlere sahip çıkmasını sağlamak gerekiyor. Bu haber alma hakkına da sahip çıkmaktır” ifadelerini kullandı.
‘KADININ SÖZÜ ENGELLENMEYE ÇALIŞILIYOR’
JINNEWS muhabiri Rozerin Gültekin, medyanın hukuki düzenlemeler ve idari kararlarla baskı altına alınmaya çalışıldığını söyledi. BTK’nin kararlarının büyük bir kısmını “milli güvenlik”, “kamu düzeni” ya da “terörle mücadele” gibi bahanelere dayandırdığını belirten Rozerin Gültekin, “Ana akım dışında kalan, gerçeği yazan Özgür Basın kurumları ise bu engelleme ile daha fazla karşı karşıya kalıyor. Alternatif, muhalif ve özellikle kadın özgürlük perspektifiyle basın faaliyetini daha sık yapan kurumların hedef alınması, medyada tek seslilik için atılan adımlardır. Özgür Basın, hakikati duyuran, baskıyla yok sayılmaya çalışılan ve buna karşı mücadelesini yükselten halkın sesi olmaktır. Kadın gazeteciler olarak bunu gerçekleştirirken hem kadın olmaktan hem de gazeteci olmaktan dolayı hedef haline geliyorsunuz. Kadın gazetecilerin hedef alınmasını elbette ‘özel savaş’ ile kadınların bedenlerine yaşamlarına saldırı gerçekleştirilmesinden ayrı ele alamayız. Bir yandan Kürt kimliğine saldırı varken diğer yandan kadın kimliğine sistematik bir yaklaşım söz konusu. Kadın bakış açısıyla gerçekleştirilecek basıncılık çözüm noktası olarak karşımızda durmakta. Kadın gazeteciliği hem yaşananların tanığı hem de öznesi olarak yazmaya devam edecek” şeklinde konuştu.
SANSÜR YASASI DEZENFORMASYON YASASINA DÖNÜŞTÜ
Hesabı pek çok kez erişime engellenen gazeteci Ruşen Takva, bu kararların siyasi ve bizzat ifade özgürlüğüne dönük politikaların başka versiyonu olduğuna işaret etti. Şüpheli bir şekilde yaşamını yitiren Rojin Kabaiş haberleri dolayısıyla hesabının kapatıldığını belirten Tavkva, bu erişim engellerinin hala görevde olan Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi rektörü Hamdullah Şevli’nin istemi doğrultusunda gerçekleştiğinin altını çizdi. Takva, “BTK esasen tek başına karar alabilecek bir kurum değil. Açıkçası, Türkiye’de başkanlık sistemi ardından hiçbir kurum tek başına karar alamıyor” dedi.
Dönemin bütün sansür ve baskı mekanizmaları gibi BTK’nın da ilk olarak Kürt gazetecilere dönük bir sopa olarak kullanıldığını söyleyen Takva, “BTK’nin Kürt gazetecilerle başlattığı bu aşırı sansür uygulaması devletin bir politikasına dönüşmüş durumdaydı. Devletin politikasının sonuçlarını sokakta izliyorduk. ‘Sansür yasası’ olarak bilinen ve adına, ‘dezenformasyon yasası’ dedikleri yasa nedeniyle bir çok arkadaşımız tutuklandı. Bu anlamda BTK kararları tam olarak bir devlet politikasının ürünü olarak karşımızda duruyor. Hükümet bu haksız ve hukuksuz politikalarını önce Kürt gazetecilerde deniyor, eğer bir itiraz olmazsa bunu uygulamaya devam ediyor” diye konuştu.
‘TUTUKLAMADAN BETER BİR TARZ UYGULANIYOR’
Takva devamında şunları söyledi: “Teknoloji çağındayız. Her ne kadar geleneksel yöntemlerle gazetecilik sürdürülüyor olsa da topluma ulaşmanın en iyi yollarından biri sosyal medya. Dolayısıyla bu çağda bir gazetecinin sosyal medya hesabının kapatılmasıyla, fotoğraf makinesi ya da kaleminin elinden alınması aynı şey. Dolayısıyla artık sosyal medya özellikle gazeteciler açısından mesleki teçhizat durumunda. İktidar, gazetecileri tutuklamaya gerek bırakmadan tutuklamadan beter bir tarzı uyguluyor. Çünkü hem halka ulaşmada hem de halkın haber alma hakkına engel oluyor” dedi.
MA / Ceylan Şahinli
MA
