İran’ın ekonomik kriz nedeniyle Tahran Çarşısı’nda 28 Aralık 2025’te esnaf eylemi olarak başlayan protestolar devam ediyor. Tüm ülkeye yayılan ve özgürlük ile demokrasi talebine dönüşün eylemler, İranlılarda değişim umudunu büyüttü. İran ve Rojhilat’taki “Jin, jiyan, azadî” eylemlerini başta olmak üzere bölgeye dair gelişmeleri takip eden gazeteci Abdurrahman Gök, İran’daki gelişmeleri değerlendirdi.
İran’daki rejimin kapalı karakteri nedeniyle bölgeden bilgi edinmenin, gazetecilik yapmanın zor olduğunu ifade eden Gök, “Rojhilat, rejimin uygulamalarından kaynaklı kapalı bir kutu gibidir. Orada gazetecilik yapmak ise çok zor. Gazetecilik yapanlar ajanlık suçlaması ile gözaltına alınıp tutuklanıyor. Rojhilat’ta 2014, 2017, 2019 ve 2022’de tarihlerinde gittim. Mahsa Amînî direnişin de dosya haber yapmak için gitmiştim. Orada aileler ile görüşüp oradaki havayı yansıttık. Urmiye, Mahabad, Piranşar, Bokan, Seqiz ve daha birçok kente gittim. Yaralı ve yaşamını yitiren kişilerin aileleri ile konuştum. Üniversite ve lise öğrencileri ile görüştüm. Oradaki direnişi yansıtmaya çalıştık. Direniş kadınların öncülük ettiği bir direniş. 31 eyaleti olan İran’da bu direniş tüm eyaletlere yayıldı” ifadelerini kullandı.
MERKEZ BANKASININ MÜDAHALESİ
Ülkede yaşanan protestolara değinen Gök, İran Merkez Bankası’nın farklı fiyatlarla sattığı doları eşit fiyat üzerinden satışa sunma kararının ülkedeki fiyatları 3 katına çıkmasına yol açtığını kaydetti. Gök, “İran da tüccarlar ve halk için iki ayrı dolar uygulaması vardı. Biri tüccarların kullandığı dolar, diğeri ise yurttaşların kullandığı dolar. Merkez Bankasının yönettiği bu durumda dış ticarette tüccarlar için 1 dolar 28 bin İran parası iken yurttaşlar için 1 dolar 138 bin İran parası. Merkez Bankası başkanının değişmesi ile birlikte bu durum eşitlendi. Bununla birlikte fiyatlar pahalandı. Un, yağ ve daha birçok şey 3 kat zamlandı. Buna karşın hem tüccarlar hem de halk alana çıktı. Cumhurbaşkanı bunu görüp düzeltme yönünde açıklamalarda bulundu. Ancak dini lider sokağa çıkanları hedef aldı. O günden bu yana devam eden bir protesto var” diye konuştu.
MELEKŞAHÎ
Protestoların sadece ekonomik sebeplerden kaynaklı gerçekleşmediğini kaydeden Gök, baskıcı rejimin uygulamalarının protestoların sebepleri arasında olduğunu kaydetti. Melekşahî kentinin nüfusunun çoğunluğunun Şii Kürt olduğunu kaydeden Gök, burada ilk defa “Bijî Kurd û Kurdistan” sloganın atıldığını söyledi.
KÜRTLERİN ÖRGÜTLÜLÜĞÜ
Kürt halkının örgütlü bir yapıya sahip olduğunu dile getiren Gök, “Kürtlerin çok sayıda siyasi partisi var. Hem silahlı hem de siyasi olarak örgütlüler. Birçok kentte yıllarca halk içinde örgütlüler. 7 parti geçenlerde birlik kararı aldı. Bir yıldır bu görüşme vardı. Geçenlerde bu karar alındı. Direnişe katılma yönünde de deklarasyon yayınladılar. Bu durum, Kürt halkında büyük bir sevinç yarattı. Birlik hem inanç hem de moral motivasyonu arttırıyor. Bu da sokağa yansıyor. Siyasi partilerin birlikte hareket etmesi, Rojhilat’ın geleceği için önemli bir yer tutuyor. Direnişlerin olduğu Îlam, Loristan, Kirmaşan, Başûr sınırında yer alıyor. Öyle gözüküyor ki bu direnişler devam edecek. Çünkü rejim eylemler karşısında çaresiz kalmış durumda. Dış güçler argümanları da çökmüş durumda. Kürt halkı da, İran halkı da yani Fars, Türkmen, Beluc ve Arap diğer bütün halklar da herhangi bir gücün İran’a saldırıp kendileri de bununla beraber saldırma gibi bir fırsat bekleme içerisinde değiller. Bunlar kendi içerisinde İran’ı değiştirmek istiyorlar, bundan dolayı bu öne çıkmaları gösteriyorlar” ifadelerini kullandı.
‘İRAN ORTADOĞU’DA GÜCÜNÜ KAYBETTİ’
İran’ın Ortadoğu’daki gücünü kaybettiğine dikkat çeken Gök, “İran kaç yıl önce Ortadoğu’da vekalet güçleri ile kendinden savaşı uzak tutuyordu. Savaşın İran’ın içerisine gelmemesi için Suriye’de savaştaydı, Irak’ta Haşdi Şabi ile savaştaydı, Yemende savaş içerisindeydi, Lübnan’da savaş içerisindeydi, Libya’da savaş içerisindeydi. Ama artık Gazze savaşından bugüne kadar İran’ın Ortadoğu’da hiçbir gücü kalmadı” şeklinde konuştu.
DEVRİM MUHAFIZLARI
Devrim Muhafızları’nın da eski gücünün olmadığını kaydeden Gök, “Bilindiği üzere İran’da iki güç vardır. Bir, Devrim Muhafızları diğeri ise 18 yaşına gelip 2 yıl askere gidenler. Devrim Muhafızları direk dini lidere bağlı ve ideolojik bir güçtür. Bu ideolojik güç eskisi gibi hükümdar değildir, eskisi gibi gücü yoktur. 12 günlük savaşta İsrail füze saldırıları ile öncülerini öldürdü. İran dışında olan Lübnan’da, Suriye’de, Irak’ta olan diğer öncülerini de öldürdüler. Bundan dolayı Ortadoğu’da İran’ın hükümdarlığı isimliydi, sesliydi, güçlüydü şimdi sınırlandırıldı. Bunun yanında İran İslam rejimi de halkın alanlarda dile getirdiği talepleri şiddetle bastırmak istiyor. Bu onların sonu olur” diye belirtti.
DİJİTAL MEDYA
Dijital medyanın protestoları yanlış yönlendirmesinin olası sonuçlarına işaret eden Gök, şöyle devam etti: “Direnişin sürdüğü mahallelere polis giremiyor. Bu dikkat çekici bir şeydir. Zaman zaman dijital medyada paylaşılan filan il halkın elindedir, halk yönetime el basmış tarzında bu böyle bir durum değildir. Halk illere el koymamış, ama bazı illerde polisler ve askerle sokaklara giremiyorlar, yani sokakları özgürleştirmişler. Bu doğru olmayan bilgilerin dijital medyada paylaşılması toplumun üstünde bir risk oluşturuyor. Belki rejim kendisi bunu bilerek yapıyor ve bununla bir katliam yapmanın önünü açıyor. Paylaşılan her şey doğru değildir, insan teyit mekanizmasından geçirdikten sonra inanır.”
‘MOLLA REJİMİNİN SONU GELDİ’
Molla rejiminin sonunun geldiğini kaydeden Gök, şunları söyledi: “Bugüne kadar gördüğümüz Molla rejimi buna karşı çıkıyor, bakalım ne olacak. Ama hiçbir şey birkaç ay öncesi gibi değildir, birkaç ay önce de devam etmeyen eylemler, şuan devam ediyor. Sizin bana sorduğunuz gibi ben de oradaki gözlemcilere sordum, siz bu eylemleri sona doğru mu görüyorsunuz dediğimde ‘Evet, biz de İran İslami rejiminin sonlandığını görmekteyiz’ dediler. Bundan dolayı ilk kezdir İran’ın kendi içerisinde bile ‘Bu rejim değişmesi gerek’ diyorlar ve bu ses hükümetin içerisinde bile duyuluyor. Bugüne kadar Hamaney’i koruyanlar bile bunları söylemektedir.”
‘JIN, JIYAN, AZADÎ’
Kürtlerin İran’ın demokratikleşmesi için önemli bir yer tuttuğuna dikkat çeken Gök, Kürtlerin hem Rojhilat’a hem de İran’a demokrasiyi getireceğini söyledi. 17’inci gününe giren protestoların, “Jin, jiyan, azadî” direnişinin devamı olduğunu kaydeden Gök, şunları kaydetti: “Jin, jiyan, azadî eylemleri 31 eyalete yayılmıştı. Kürtlerin her parça da oluşturduğu örgütleme modeli aslında o topraklarda yaşayan bütün halklar için önemli bir yer tutuyor. Rojhilat bölgesi küçük bir alan değil. Bakûr Kürdistan’dan sonra en büyük parçadır, nüfus bakımından da en fazla sayıya sahiptir. 13-14 milyon Kürt, Kürdistan Rojhılatı’nda yaşıyor. Îlan’dan başlayıp Maku’ya kadar hep Kürt’tür. Bu bölgeyi göz önüne aldığın zaman bir kısmı Başûr Kürdistan’ına sınır, bir kısmı da Bakûr Kürdistan’ına sınırdır. Örgütlü bir güçtür, derin bilinçli bir güçtür. Yenilikçi bir güçtür. İlk başta orada Kürdistan adında ülke kuruldu. Rojhilat Kürdistan’ı Kürtleri, Mahabad’ı unutmamışlar, Qazi Muhammed’i unutmamışlar. Bundan dolayı bu bilinç hep canlı kalmış ve kendini korumuştur. ‘Jin, jiyan, azadî’ eylemlerinde 16 yaşında bir çocuk Pîranşar’da İran rejimi tarafından katledildi. 16 yaşındaki çocuk ‘Kürtlerin payına derelerde, vadilerde, kolberken, göç yolunda, okyanusta ölüm düştü. Yalnız dağlar, yalnızlığını Kürtlerden alır’ paylaşımında bulunmuştu. Böyle derin bir bilinç Kürdistan Rojhilat’ında 16 yaşındaki bir çocuğun beyninde var ve bu esas üzerine bir Kürt kadını için eylemlere çıkıp yaşamını yitirebilir. Bundan dolayı Rojhilat kuyusu derin bir kuyudur, Kürt halkı bundan dolayı birlik ve beraberlik isteği için önemli bir karar almıştır. Bu karar kendisiyle beraber gelişmeler getirecektir, Kürtler birlik olduğu zaman bütün güçlere karşı durabilirler. Kobanê’de 4 parça Kürdistan’da yürekleri tek yürek oldu ve Kobanê bugün direniş sembolü oldu. Başkaldırı sembolü oldu ve DAİŞ’in yenilmesinin sembolü oldu” ifadelerini kullandı.
MA / Fethi Balaman
