Türkiye’de derinleşen ekonomik kriz, eğitim sistemini tam bir sınıfsal yarılmaya sürükledi. Türkiye’de derinleşen ekonomik kriz, yüksek enflasyon ve ardı arkası kesilmeyen zamlar, kamusal eğitim hakkını tamamen tasfiye noktasına getirdi. Okulların fiziki, temizlik, güvenlik ve bakım-onarım gibi en temel giderlerinin dahi velilerin omuzlarına yüklenmesiyle birlikte, asgari ücretle hayatta kalmaya çalışan milyonlarca aile çocuklarını okula gönderemez duruma geldi. Öğrenci Veli Derneği (VELİ-DER) verileri ve resmi istatistikler; kamusal eğitimin tasfiyesiyle birlikte yüz binlerce çocuğun okul sıralarından koparak ucuz işgücü sömürüsüne itildiğini ortaya koyuyor.
7,9 MİLYON ÇOCUK
Ekonomik krizin faturası en ağır şekilde çocukların omuzlarına yükleniyor. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, Türkiye’de çocukların yüzde 36,8’i (yaklaşık 7,9 milyon çocuk) yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altında yaşıyor. Bu oranla Türkiye, OECD ülkeleri arasında çocuk yoksulluğunda Kosta Rika’nın ardından ikinci sırada yer alıyor.
‘1 MİLYON 463 ÖĞRENCİ EĞİTİMDEN DIŞLANDI’
Yoksulluğun eğitime darbesi ise kitlesel okul terkleriyle somutlaşıyor. 2024-2025 eğitim yılında ortaöğretimde net okullaşma oranı yüzde 82,9’da kaldı. Bu tablo, lise çağındaki her 100 çocuktan 17’sinin okulda olmadığını gösteriyor. Eğitim Reformu Girişimi’nin (ERG) Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) verilerinden yaptığı hesaplamalara göre 797 bin çocuk tamamen eğitim dışında kalırken; açık öğretim ve Mesleki Eğitim Merkezleri (MESEM) de dahil edildiğinde örgün eğitim dışına çıkan çocuk sayısı 1 milyon 463 bini aşıyor. Bu çocukların yüzde 72’sinin 14-17 yaş grubunda olması, lise çağında ekonomik nedenlerle eğitimden kopuşun boyutunu gözler önüne seriyor.
MESEM TABLOSU: 2 BİN İŞ KAZASI
Ailelerin geçim mücadelesi ve sermayenin ucuz işgücü talebi, çocuk işçiliğini kitlesel bir sömürüye dönüştürdü. 15-17 yaş grubunda işgücüne katılım oranı yüzde 24,9’a yükselirken, her dört gençten biri çalışma yaşamının içinde yer alıyor. “Mesleki eğitim” adı altında pazarlanan MESEM sistemi ise adeta bir “kullan-at” mekanizmasına dönüşmüş durumda. İş Sağlığı ve Güvenliği (İSİG) Meclisi verilerine göre, 2013’ten bugüne en az 852 çocuk iş cinayetlerinde yaşamını yitirdi. Sadece 2025 yılında 94 çocuk, 2026’nın ilk 5 ayında ise 21 çocuk çalışırken can verdi. Eylül 2023’ten bugüne en az 18-20 MESEM öğrencisi fabrikalarda, şantiyelerde ve atölyelerde hayatını kaybetti. Göz göre göre gelen bu ölümlere rağmen, sistemin savunulmaya devam etmesi tepki çekiyor. 2025 sonuna kadar MESEM bünyesinde en az 2 bin iş kazası tespit edildi. 14-15 yaş grubundaki çocuklarda iş kazası oranı yüzde 50’yi aşarken, öğrencilerin yüzde 53,6’sı işyerlerinde fiziksel veya psikolojik şiddete maruz kaldığını, günde 10-12 saat çalıştırıldığını belirtiyor.
TÜLİN KOÇ: KREŞ ÜCRETLERİ 10 BİN LİRAYA ULAŞTI
Verileri değerlendiren VELİ-DER Antalya Şube Başkanı Tülin Koç, derneğe yapılan veli başvurularında en büyük payı ekonomik yük ve fahiş ihtiyaç listelerinin oluşturduğunu söyledi. Tülin Koç, okul öncesi ve kreş ücretlerinin 10 bin lirayı bulduğunu, Antalya genelinde aylık servis ücretlerinin ise 2 bin 700 ila 3 bin lira bandına ulaştığını belirtti. Yıllık bazda sadece servis maliyetinin 20-30 bin lirayı arasında değiştiğini dile getiren Tülin Koç, dar gelirli ailelerin kira ve gıda faturalarından sonra eğitim giderlerini karşılayamadığını, çocukların okula aç gittiğini ve velilerin borç harç içinde hayatta kalmaya çalıştığını ifade etti.
‘YAŞANAN SINIFSAL SÖMÜRÜDÜR’
Yaşanan sürecin basit bir “eğitim krizi” olarak geçiştirilemeyeceğinin altını çizen Tülin Koç, yapısal bir sınıfsal sömürü mekanizmasıyla karşı karşıya olunduğunu vurguladı. Emekçi ailelerin “çocuklarının eğitimi ile geçim mücadelesi” arasında vahşi bir tercihe zorlandığını söyleyen Tülin Koç, sahada bir çocuğun okuyabilmesi için diğer kardeşlerin okuldan alınarak tarıma, sanayiye ya da merdiven altı atölyelere çalışmaya gönderildiği trajedilere tanıklık ettiklerini dile getirdi.
‘YOKSUL ÇOCUKLARI KULLAN-AT OLARAK GÖRÜLÜYOR’
Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin’in “Kaza ihtimali var diye MESEM’den vazgeçmek doğru değil” sözlerine tepki gösteren Tülin Koç, MESEM’lerin İşsizlik Fonu’ndan patronlara milyarlarca lira aktarırken yoksul çocukları “kullan-at” işgücü haline getirdiğini vurguladı. Mevsimlik tarım işçilerinin çocuklarının eğitim hakkından tamamen mahrum bırakılarak seralarda ve tarlalarda ucuz işgücü olarak eritildiğini kaydeden Tülin Koç, eğitim hakkı gasp edilen kız çocuklarının erken yaşta evlilik, ev içi ücretsiz emek ve mutlak bağımlılık sarmalına hapsedildiğini ifade etti. Tülin Koç, MESEM gibi çocuk sömürüsü odaklı modellerin derhal lağvedilmesi çağrısında bulundu.
AÇLIK VE ‘İFADE YOKSULLUĞU’
Yoksulluğun nesilden nesle aktarılan ve tüm toplumu esir alan yapısal bir kırılma yarattığına işaret eden Tülin Koç, sahada karşılaştıkları en kaygı verici durumlardan birinin de “ifade yoksulluğu” olduğunu belirterek, “Derneğimize başvuran birçok veli, yaşadıkları ağır sömürüyü ve yoksulluğu anlatırken bile derin bir kaygı içinde. Sebebi ise iktidarın bağladığı o küçük, yetersiz sosyal desteklerin kesilmesinden korkmaları. Veliler sesini yükseltmekten çekiniyor. Bu korku iklimi ve ifade yoksulluğu, sömürünün sürmesini sağlayan en büyük araç haline getirilmiş durumda” dedi.
Tülin Koç, “Kamusal, bilimsel, laik ve parasız eğitim devletin bir lütfu değil; Anayasa ve uluslararası sözleşmelerce tanımlanmış mutlak hukuki sorumluluğudur. Çocukların yeri fabrikalar, seralar değil, okullardır” diye konuştu.
İMREK: DENETİMSİZLİK YAŞAM HAKKINI İHLAL EDİYOR
Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası (Eğitim Sen) Adana Şube Başkanı Cudi İmrek de, derinleşen ekonomik kriz, yüksek enflasyon ve yoksulluğun kamusal eğitimi tasfiye etme noktasına getirdiğini vurguladı. Yoksulluğun artık yapısal bir hak gaspına dönüştüğünü belirten İmrek, Çukurova Bölgesi başta olmak üzere “çocukların okul sıralarından koparılarak sermayeye ucuz iş gücü” olarak sunulduğuna dikkat çekti. İmrek, kriz derinleştikçe devamsızlık ve okul terk oranlarının tırmandığını gözlemlediklerini söyledi.
2026 yılı güncel verilerine değinen İmrek, “Veliler, temel insani ihtiyaçlar ile çocuklarının eğitimi arasında seçim yapmaya zorlanıyor” dedi. Çukurova Bölgesi’ndeki derin sömürüye dikkat çeken İmrek, “Her yıl yüz binlerce mevsimlik tarım işçisi aileyle göç eden çocuklar, çadır alanlarında insani olmayan koşullarda eğitim takviminin dışına itiliyor. Denetimsizlik yüzünden yaşanan iş cinayetlerinin yaşam hakkı ihlal ediliyor” diye konuştu.
‘DEVLETİN ANAYASAL SORUMLULUĞUDUR’
Okullarda beslenme yetersizliğinin had safhaya ulaştığını ve çocukların sınıflarda açlıkla mücadele ettiğini belirten İmrek, “Tüm öğrencilere okullarda ücretsiz bir öğün sağlıklı yemek, ücretsiz temiz içme suyu, ücretsiz ulaşım ve parasız eğitim materyali sağlanmalıdır. Bu adımlar bir lütuf değil, devletin anayasal sorumluluğudur. Eğitimin ticari bir meta haline getirilmesine karşı kamusal, parasız, bilimsel ve laik eğitim mücadelesini büyüteceğiz” dedi.
MA / Hamdullah Yağız Kesen
MA
