Türkiye, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin (AİHM) 2014 yılında Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan’ın “umut hakkı” noktasında verdiği ihlal kararına dair 12 yıldır bir düzenlemeye gitmiyor. Eylül 2025 tarihinde “umut hakkı”nı gündemine alan Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi (AKBK), Haziran ayı sonuna kadar ihlal kararlarına ilişkin düzenleme yapması için Türkiye’ye süre verdi. Hukuk örgütleri, komitenin 9-11 Haziran tarihlerinde yapacağı toplantı öncesi yeni bir bildirimde bulundu. Bildirimde, Türkiye’nin ihlal kararlarına ilişkin adım atmaması halinde “yaptırım haritası” çıkarılması istendi.
Bildirimde bulunan derneklerden biri olan Özgürlük için Hukukçular Derneği’nin (ÖHD) Genel Merkez yöneticilerinden Mehmet Öner, “umut hakkı”na dair Mezopotamya Ajansı’na (MA) konuştu.
‘DEVLET ADIMLARI BAHANELERLE ÖTELİYOR’
Öner, Abdullah Öcalan’ın Barış ve Demokratik Toplum Çağrısı sonrası yaşanan gelişmeleri hatırlatarak, “Kürt halkı ve kamuoyu, bu hamlelere eş değer hamleler bekledi. Ancak devlet tarafından atılması gereken hamleler, sürekli bahaneler gösterilerek ötelendi. Kayda değer, Kürt halkını tatmin edecek bir değişiklik olmadı. Mevzuatlarda, infaz rejimlerinde ve cezaevi koşullarında bir değişikliğe gidilmedi. Avrupa’da sürgünde yaşayanlara yönelik adımlar atılmadı. Kürtçe anadilde eğitim üzerine yasal düzenlemeler yapılmadı. Yaklaşık bir buçuk yıldır bir çatışmasızlık ortamı var. Bu çatışmasızlık ortamı bile Türkiye’nin nasıl önünün açılacağını, özellikle Ortadoğu’da süren savaş doğrultusunda Türkiye’deki çatışmasızlığın nasıl muazzam bir süreç olduğunu ortaya koydu. Bu da başlı başına bu sürecin başarıya ulaştırılıp, barışla sonuçlandırılmasının ne kadar önemli olduğunun göstergesidir” diye belirtti.
‘İHLAL KARARLARININ SAYISI ARTIYOR’
“Umut hakkı”nın 2014 yılından bu yana hem kendilerinin hem Türkiye’nin hem de dünyanın gündeminde tartışıldığını dile getiren Öner, “AİHM, 2014’ten bu yana Türkiye’de aynı infaz rejimine tabi olan, özellikle siyasi dosyalardan kaynaklı ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası verilen kişilere yönelik ömür boyu cezaevinde kalmasına ilişkin sürekli ihlal kararları vermekte. Bu ihlal kararlarının sayısı sürekli artmaktadır. Buna ilişkin defalarca Adalet Bakanlığı’na yapılan başvurular ‘kurumsal işleyiş’ sebebiyle cevaplanmadı. Bu sebeple kaç kişinin bu duruma tabi olduğunu bilemiyoruz. Bizim gibi sivil toplum kuruluşlarının aile ya da kurumlarla yaptığı görüşmeler doğrultusunda tahmini bir sayı var fakat net sayıyı Adalet Bakanlığı bize söylemiyor” dedi.
‘KOMİTE YAPTIRIM HARİTASI ÇIKARMALI’
Mevcut infaz rejimine göre ömür boyu hapis yatacak olan kişilere “umut hakkı” öngörüldüğünü ve AİHM’ kararlarına göre bir insanın ömür boyu hapiste tutulamayacağını vurgulayan Öner, verilen ihlal kararlarının “yaşam hakkının ihlali” kapsamında olduğunu dile getirdi. 2021 yılından beri komiteye “umut hakkı” noktasında başvuruda bulunduklarını belirten Öner, “Başvuru sonucunda Bakanlar Komitesi bunu gündemine almalı. Zaten Türkiye’ye daha önce bu ihlali gidermek için defalarca kez süre verildi ve endişe duyulduğu belirtildi. Artık endişe duymanın dışında Türkiye bu ihlali gidermeyecekse komitenin bir ‘yaptırım haritası’ çıkarmasını talep ediyoruz” dedi.
‘STATÜ KAÇINILMAZ BİR YOL’
“Umut hakkı”nın süreçten bağımsız olarak uygulanması gerektiğini vurgulayan Öner, bunun yanında infaz rejiminde derhal değişikliğe gidilmesi gerektiğini söyledi. Türkiye’nin henüz bu yönlü bir adım atmadığını hatırlatan Öner, şöyle devam etti: “Atmamasının en büyük sebebi de sürece temkinli ve korkarak yaklaşmasıdır. Siyasal iktidar sürece oy potansiyeliyle yaklaşıyor. Her ne kadar bunu ifade etmeye çekinseler de, süreç başarıya ulaşırsa Sayın Abdullah Öcalan’ın statüsünün tanınması kaçınılmaz bir yoldur. Sürecin nihai başarıya ulaşabilmesinin başka bir yolu yoktur. Bu sürecin bir tarafında nasıl ki devlet varsa diğer tarafında süreci yürüten kişi belli; Sayın Abdullah Öcalan’dır ve şu anda süreci başarıya ulaştırabilecek tek kişidir. Dolayısıyla iki taraftan yürütüldüğü için iki tarafın da eşit koşullara sahip olması lazım. On binlerce PKK üyesi var, burada zindanda olanlar var Avrupa’da, Güney Kürdistan’da olanlar var. Bu kadroların, sürecin yürümesi için aktif bir şekilde siyasetin içine girmesi gerekiyor, onlara bu olanağın verilmesi lazım. Geç kalınan bu çerçeve yasanın, kişilere imkanları tanıyacak düzeyde olması lazım.”
MA
