Yürüttükleri kültür ve sosyal faaliyetler nedeniyle hedef olan Maysam ve Mojtaba Waisi kardeşler, 28 Mayıs’ta İran rejimi tarafından kaldıkları evin kurşunlanmasıyla infaz edildi. Waisi kardeşlerin cenazeleri binlerin katılımıyla defnedilirken, saldırı anında evde olan Farshad Hatamipour’un akıbeti bilinmiyor.
Yarsan inancına mensup Kürtlerden olan Waisi kardeşler, yaşamlarının ilk yıllarından itibaren sistemin inkar ve imha politikalarına maruz kaldı. Kirmanşan’ın Mehdiye Mahallesi (Dare Daraz veya Dîrij) yaşamlarını sürdüren Waisi ailesi Yarsan inancını yaşayan binlerce Kürt gibi rejimin baskısı altındaydı. Yoksulluk ve dışlanmışlıkla mücadele eden Waisi kardeşler hep başka bir yolun mümkün olduğunu düşündüler. Yaşamları boyunca da yeniyi inşa etmek için çabaladılar.
Demokrasi talepli birçok eylemde yer aldılar, hep mücadelenin ön saflarında yer aldılar, sadece Maysam ve Mojtaba değil neredeyse ailenin bütün fertleri bunun için mücadele etti. Bir diğer kardeş olan Seccad da mücadelede yerini aldı. Ailenin başka üyeleri de rejim karşıtı eylemlerde gözaltına alınıp, tutuklandı. Şu an cezaevinde tutulan Seccad Waisi ve kuzen Şayan Waisi’ye “moharebe” gerekçesiyle iddianame hazırladı. Waisi kardeşler, mücadelelerini sadece politik eylemlerle değil aynı zamanda kültür eylemleriyle de destekledi. Waisi kardeşler, Newroz kutlamalarından çocuklara Kürtçe öğretmeye, dengbêjlik eğitiminden, çeşitli müzik aleti eğitimine kadar birçok kültürel faaliyetle öncü oldular. Mojtaba Waisi aynı zamanda tanınmış ve saygın yerel bir güreşçisiydi, müzik ve resim alanlarında da çalışmalar yürütüyordu.
‘SUÇLA ANILAN MAHALLEYİ’ DÜZELTME ÇABALARI
Kirmanşan’ı tanımayan kişiler için Waisi kardeşler öncülüğünde Dîrij’de bir Kürt kütüphanesinin kurulmasının özel bir anlamı olmayabilir fakat bölgeyi bilen kişiler için bu çok önemli bir dönüşümün ilk adımlarındandı. Waisi kardeşlerin yaşamını sürdüğü bölge rejimin bilinçli politikaları nedeniyle suçla anılan bir bölgeydi. Özel savaş politikalarının uygulandığı mahallede yurttaşlar yoksullukla mücadele ediyor. Bölge, uyuşturucu, fuhuş, hırsızlık, alkol ve kaçakçılıkla anılan bir alan. Bu durumun temelinde ise bu eyaletteki yoksulluk ve işsizlik ile Yarsan halkının, devlet kurumlarında ve hatta zaman zaman özel sektörde çalışma hakkı gibi birçok sosyal haktan mahrum bırakılması yatıyor. Siyasi bir talep olmadığı veya toplu bir katliam yaşanmadığı sürece devlet bu alana müdahale etmiyor.
Waisi kardeşlerin açtığı kütüphane dönüşümün başlangıcı oldu ve bu nedenle rejimin radarına girdiler. Dîrij’de Yarsan halkı, her türlü mezhepsel taassuptan uzak bir şekilde, “İlam yalnız değildir, Qelxanî onun destekçisidir” (Îlam tenê nîne, Qelxanî piştgirê wê ye) diye haykırdığı gün, devlet kendisini tehdit altında hissetti ve önceliği Kürt kimliği olan, ne mezhebi ne de aşireti önceleyen insanları hedef almaya başladı. Kuşkusuz Waisi kardeşler ve onlar gibi insanlar bu bilinçlenme sürecinde büyük bir rol oynadılar.
Kütüphane sadece kitap alınan ve okunan bir yer olmadı. Oraya gelen çocuklara hem kültürel hem de inanç hem de dil eğitimleri verildi. Yaş sınırlanması olmayan bu kütüphaneye geliş gidişler arttıkça rejimin de baskısı arttı.
‘KİMLİĞİMİZ İÇİN MÜCADELE ETMEK GÖREVDİR’
Mojtaba’nın infazından sonra bir arkadaşı Mojtaba’nın son dönemde kendisine attığı mesajı paylaştı. Mesajda, “Yıllardır her şeyimizin Farslar ve İranlılar içinde eritilmeye çalışıldığı bu sistemde, ulusumuz ve kimliğimiz için mücadele etmek hepimizin görevidir. Her özgür insan bu yolda çaba sarf etmelidir” ifadeleri yer aldı.
KIRMANŞAN NEWROZLARINI ORGANİZE ETTİLER
İki kardeş, kentte yapılan birçok Newroz’un organizasyonuna katıldı. Mojtaba Waisi, 2024’ün Newroz kutlamasına kısa bir süre kala Kirmanşan’da gözaltına alındı. Mojtaba Waisi’nin gözaltına alınarak tutuklanma gerekçesi ise Newroz töreni hazırlıklarıydı. Waisi’nin tahliyesi için ailesi 700 milyon toman kefalet ödedi. Mojtaba Waisi, tutuklu bulunduğu sürede ne ailesiyle ne de avukatıyla görüşebildi.
OCAK AYI EYLEMLERİNDE TEHDİT EDİLDİ
Ocak ayı eylemlerinin en yoğun yaşandığı kentler arasında Kirmanşan vardı. Waisi kardeşler de eylemlerdeki yerlerini aldı, rejimin dönüşmesi için mücadele etti. Rejim önemli aktivistleri tutuklayarak eylemleri baskılayabileceğini düşünerek o dönem yüzlerce kişiyi tutukladı. Waisi kardeşler, eylemler boyunca sık sık rejimin tacizine maruz kaldı. İnsan hakları örgütlerinin yayınladığı ses kaydında kendisini “İstihbarat” görevlisi olarak tanıtan bir kişi açık bir şekilde Mojtaba Waisi’yi tehdit ediyor. Telefon konuşmasının bir kısmı ise şöyle: “İstihbarat görevlisi: Mojtaba, bugün gelmedin mi?
Mojtaba: Gelemem, kütüphanede kimse yok.
İstihbarat görevlisi: Gelirsen gelirsin, yoksa tutuklanırsın.
Mojtaba: Bana mahkeme celbi gönderirseniz gelirim, aksi takdirde gerçekten gelmem. Benden ne istiyorsunuz? Benim sorunum ne? Bana kendi cezaevinizde tuttunuz, adımı da serseriler ve suçlular listesine koydunuz. Bana söyleyin, ne yaptım?
İstihbarat görevlisi: Sesini mi yükselttin?
Mojtaba: Sesimi yükselttim çünkü üzgünüm; yoksa kabadayı değilim.
İstihbarat görevlisi: Sayın Veysi, biz sizi dostane bir şekilde davet ettik.
İstihbarat görevlisi: Ben seni dostane şekilde davet ettim.
Mojtaba: Diyelim ki düşmanca olsa bile, benim sorunum ne? Ne yaptım? Ne bir protesto hikâyesi paylaştım ne de protesto ettim. İnsanlar hayat pahalılığı yüzünden perişan olmuş durumda ama ben hayat pahalılığına ya da başka bir şeye bile karışmadım.
İstihbarat görevlisi: Biz dostça konuşmak istedik. Sayın Waisi, bence gelin de dostça konuşalım. Ben ve birkaç arkadaş seninle konuşmak istiyoruz.
Mojtaba: Sen ya da kim gelmek istiyorsa, kütüphaneye gelin konuşalım.
Mojtaba: Gelemem. Eğer sen gelirsen ben burada, evdeyim; yoksa gelemem.”
Rejimin tehditleri ve tacizlerinin bitmeyeceğini düşünen Waisi kardeşler, savaş bitip olaylar yatışana kadar bir arkadaşlarının evinde kalmaya karar verdiler. Bir köyde yaklaşık 4 ay yaşayan Waisi kardeşler, 28 Mayısta evin kurşuna dizilmesi sonucu hayatını kaybetti. Evde bulunan diğer kişilerin akıbeti bilinmiyor.
MA / Berivan Kutlu
MA
