İran ekonomisi savaş nedeniyle çökme aşamasında. Krizin en büyük yansımalarından biri gıda enflasyonu oldu. İran İstatistik Merkezi’nin verilerine göre, temel gıda ürünlerini satın alma maliyeti bir önceki yıla göre neredeyse iki buçuk kat arttı. IranWire’nin haberine göre, daha önce toplu gıda alımları için uygulanan taksit ve kredi artık günlük gıda tüketimi için de kullanılıyor. Kırmızı et, tavuk, yumurta ve süt ürünleri için birçok kişinin kredi çektiği belirtiliyor.
Tahran’da taksi şoförlüğü yapan Asghar (52), “Geçen yıla kadar eğer param yoksa, yerel süpermarkete ay sonuna kadar bana borç yazmasını söylerdim, ama şimdi fiyatlar o kadar arttı ki artık kimse kredi vermiyor; çünkü dükkan sahibi, toptan piyasada ürünün fiyatının iki kez değiştiğini söylüyor. Geçen ay, çocukların önünde rezil olmamak için, tanıdığım yerel bir tavukçuya gittim. İki tavuk ve iki kilo karışık kıyma aldım. Neredeyse iki milyon toman tuttu. Dükkan sahibi bana borç vermeyeceğini söyledi ve bir yol gösterdi. Ona devlet destekli kredi kartımı şifresiyle verdim. Böylece ay sonunda kredi yatırıldığında kendisi çekebilecekti. Bu, bir sonraki ayın kredisini neredeyse önceden yediğimiz ve geri kalan masraflar için gece gündüz araba sürmek zorunda kalmam anlamına geliyor. Eti taksitle almak, bugün karnımızı doyurmak için geleceği satmak demektir” sözleriyle yaşadıkları tabloyu özetledi.
‘HAYATTA KALMAK KREDİ ZİNCİRİNE BAĞLI’
Öğretmen ve iki çocuğu olan Maryam (34), “Taksitli alışverişin (şimdi al, sonra öde) sadece cep telefonları, dizüstü bilgisayarlar veya bayramlık kıyafetler için olduğunu düşünürdüm ancak son üç aydır mağazalardan kredi uygulamalarıyla yağ, pirinç, hatta domates salçası ve makarna bile alıyorum. İki büyük kap sıvı yağ ve birkaç peynir çubuğuyla birlikte bir çuval İran pirincinin fiyatı neredeyse iki buçuk milyon toman. Bu miktarı dört taksitte ödüyorum. Dürüst olmak gerekirse, ilk başta utanıyordum, ancak ödeme sırasındaki diğer birkaç kişinin de aynı şekilde alışveriş yaptığını görünce sorunun yaygınlaştığını fark ettim. Sorun şu ki, taksitler birikiyor; geçen ayın pirinç taksiti henüz bitmedi, bu ay yağ ve çay için yeni bir taksit açmam gerekiyor. Hayatımız, hayatta kalmak için küçük kredilerden oluşan birbirine bağlı bir zincir haline geldi” ifadelerini kullandı.
‘HAYATTA KALMAK KREDİ ZİNCİRİNE BAĞLI’
Öğretmen ve iki çocuğu olan Maryam (34), “Taksitli alışverişin (şimdi al, sonra öde) sadece cep telefonları, dizüstü bilgisayarlar veya bayramlık kıyafetler için olduğunu düşünürdüm ancak son üç aydır mağazalardan kredi uygulamalarıyla yağ, pirinç, hatta domates salçası ve makarna bile alıyorum. İki büyük kap sıvı yağ ve birkaç peynir çubuğuyla birlikte bir çuval İran pirincinin fiyatı neredeyse iki buçuk milyon toman. Bu miktarı dört taksitte ödüyorum. Dürüst olmak gerekirse, ilk başta utanıyordum, ancak ödeme sırasındaki diğer birkaç kişinin de aynı şekilde alışveriş yaptığını görünce sorunun yaygınlaştığını fark ettim. Sorun şu ki, taksitler birikiyor; geçen ayın pirinç taksiti henüz bitmedi, bu ay yağ ve çay için yeni bir taksit açmam gerekiyor. Hayatımız, hayatta kalmak için küçük kredilerden oluşan birbirine bağlı bir zincir haline geldi” ifadelerini kullandı.
‘BORÇLA İŞ YAPMAK ESNAFI DA ZORLUYOR’
Emekli bir devlet memuru ve Tahran’ın güneyinde geleneksel bir süt ürünleri dükkanının sahibi olan Haji Ali, şunları belirtti: “30 yıllık iş hayatımda, bir müşterinin gelip ‘Haji, 10.000 toman değerinde Tebrizi peyniri al’ veya ‘Bana üç yumurta ve bir bardak yerel süt ver’ diyeceğini hiç düşünmemiştim. İnsanlar eskiden kutu yoğurt alırlardı, şimdi ise 200 gramlık küçük kaplar alıyorlar. Emekli ve saygın eski müşterilerimden bazıları utanarak geliyor ve devlet yardımlarının veya maaşlarının onuncu aya bile yetmeyeceğini söylüyorlar. Borçla ürün verdiğimizde, o ürünün yerine yenisini alamıyoruz. Fiyatlar değişiyor. Yerel mağazalardan taksitle yiyecek almak hem satıcıyı hem de müşteriyi zor durumda bırakıyor.”
MA
