3 Mayıs Basın Özgürlüğü Günü: Türkiye’de 30 gazeteci cezaevinde

3 Mayıs Dünya Basın Özgürlüğü Günü, dünya ve Türkiye genelinde her yıl baskı, tehdit, tutuklama, şiddet ve katliamların gölgesinde kutlanıyor. Gün, 17 Aralık 1986’da Kolombiya’nın başkenti Bogota’da, El Espectador gazetesinin bürosu önünde katledilen gazeteci Guillermo Cano Isaza’nın ölümünün ardından ilan edildi.

UNESCO da 1997 yılından bu yana özellikle tehlike ve risk altında, yine kriz zamanlarında gazetecilik mesleğini sürdürenlere Guillermo Cano Dünya Basın Özgürlüğü Ödülü veriyor. Ödülün amacı ise dünyanın herhangi bir yerinde basın özgürlüğünün savunulmasının önemine yapılan vurgu.

DEVLETLER GAZETECİLERİ KATLETMEKTEN ÇEKİNMİYOR

Gazeteciler sadece devletlerin değil aynı zamanda devletlerin izin verdiği oluşumların hedefinde yer alıyor. Bu gerçeklik bugün de geçerliliğini koruyor. Topluma gerçekleri aktarmaya çalışan gazeteciler, devletlerin, holdinglerin, karanlık odakların hedefinde. Buna örnek son olarak Beyrut’ta yaşandı. Sivil, kadın, çocuk demeden yaptığı katliamlara bir yenisini ekleyen İsrail’in saldırısı sonucu 22 Nisan’da Lübnanlı gazeteci Emel Xalil, katledildi.

ANAYASA AÇIKÇA İHLAL EDİLİYOR

Türkiye’de de durum, gazetecilerin dünya genelinde yaşadığı baskılardan ve tehlikelerden farklı değil. Özellikle muhalif gazetecilerin yaşadığı baskılar, aynı zamanda 1982 yılında cunta rejiminin hazırladığı Anayasa’yı dahi açıkça ihlal eden bir hukuksuzluk gerçeği. Anayasa’nın 28. maddesinde yer alan “Basın hürdür, sansür edilemez” ilkesi açık biçimde çiğneniyor. Yine aynı maddede basın özgürlüğünün güvence altına alan ilkesi de şöyle: “Devlet, basın ve haber alma hürriyetlerini sağlayacak tedbirleri alır.” Buna rağmen bugün Türkiye’deki hukuk tanımamazlık, bu kadar açık biçimde yürütülüyor.

BASKI VE CEZADA SINIR YOK

3 Mayıs Dünya Basın Özgürlüğü Günü, AKP iktidarının basın üzerindeki baskıyı her geçen yıl artırdığı bir dönemde kutlanıyor yine. Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF), 2024 Basın Özgürlüğü Endeksi’ne göre, Türkiye’nin 180 ülke arasında 158’inci sırada olduğu gerçekliği bugünkü tablonun hakikati, özeti. Gözaltı, tutuklama, ev hapsi, yayın yasakları, sansür, para cezaları ve lisans iptalleri gibi yöntemlerle gazeteciler, yayın organları, sindirilmeye çalışılıyor.

Tele 1 muhalif olduğu için bir el konuluyor, kayyım atanıyor ve ihaleyle satışa çıkarılıyor. Yine yolsuzluk ve rant haberleri yapan BirGün gazetesinin muhabiri İsmail Arı, “halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma” suçlamasıyla 22 Mart’ta tutuklandı.

BASKI VARSA ÖZGÜR BASIN GELENEĞİ DE VAR

Diğer bir yandan ise haklının ve hakikatin izinde yürüyen, mesleğin hakkını verme uğraşında olan gazeteciler, yayın kuruluşları, her tür baskının ve zorun uygulandığı böyle bir ortamda gerçeklerden taviz vermeyen habercilik anlayışında. Bu anlayışla yoğrulan Özgür Basın geleneğinin son 35 yılının da bir nevi öyküsü bu. Gözaltı, tutuklama, tehdit, suikasta rağmen, gelenek sürüyor. Hakikatin izindeki mirasın kalemi yerde bırakılmadı. Bugün de her tür baskıya rağmen bu gelenek, mirasından beslenerek yoluna devam ediyor.

KATLEDİLEN GAZETECİLER İÇİN DE ADALET

Özellikle 1990”lı yıllarda birçok gazeteci katledildi. Yoğunlukla Kürt gazetecilerin hedef alındığı bu katliamların tamamına yakını “faili meçhul” olarak bırakıldı. Gözaltında kaybedilenlerin akıbeti de yine adaletin karanlıkta bırakılması oldu. Adalet Bakanı Akın Gürlek’in faili meçhul açıklaması karşısında yüzleşilmesi gereken bir başka konu da katledilen gazetecilerle ilgili. Faili meçhul biçimde kayıtlara geçirilerek, üzeri kapatılan gazeteci katliamları için de adalet beklentisi var.

TUTSAK GAZETECİLER

Cezaevlerinde tutsak gazeteci sayısı verilere göre, 30. Onlarcası hakkında da çeşitli davalar açılmış durumda.

Tutuklu gazetecilerin isimleri şöyle:

* Ziya Ataman – Dicle Haber Ajansı (DİHA) Muhabiri

* Semih Elitaş – Azadiya Welat Gazetesi çalışanı

* Cihan Berk – Pir Haber Ajansı (PİRHA) Dêrsim Muhabiri

* Pınar Gayıp – Etkin Haber Ajansı (ETHA) Editörü

* Devrim Ayık – Özgür Halk Dergisi

* Ahmet Uzan – Sabah Egeli Gazetesi Haber Müdürü

* Ali Barış Kurt – Gazeteci

* Ali Ünal – Zaman Gazetesi Köşe Yazarı

* Alican Uludağ – DW Türkçe Muhabiri