İran İnsan Hakları Örgütü (IHRNGO), 28 Aralık 2025’te Tahran’da başlayan ve 8’inci gününde süren ekonomik kriz protestolarına ilişkin raporunu açıkladı. IHRNGO’nun resmi internet sitesinde yayımlanan raporda, “4 Ocak 2026: İran genelinde başlayan yeni dalga protestolarda en az 19 protestocu hayatını kaybetti. Yüzlercesi ise yaralandı ve gözaltına alındı. Gelen raporlara göre yetkililer, protestocuları bastırmak için, askeri silahlar, bazı bölgelerde ise ağır silahlar kullandı. 3 Ocak’ta, İran İslam Cumhuriyeti’nin Dini lideri Ali Hamaney, protestocuları ‘isyancılar’ ve ‘düşman ajanları’ olarak nitelendirerek, örtük biçimde sert müdahale talimatı verdi. İslami Cumhuriyet güçlerinin protestolara yönelik baskısını kınayan açıklamalarda ise yetkililerin daha da ağır şiddet yöntemlerine başvurabileceği uyarısında bulunuldu” ifadeleri yer aldı.
KRNOLOJİK SIRALAMA
Raporun devamında gün gün yaşananlar ise şu şekilde yer aldı.
“-28 Aralık 2025: Tahran’da Çarşısında kötü ekonomik koşullara karşı başlayan protest dalgası kısa sürede hükümet karşıtı sloganlar eşliğinde İran’ın diğer bölgelerine yayıldı. Son bir hafta içinde protestolar, ülke genelinde en az 20 eyalet ve 50 kentte devam etti.
-Güvenlik güçlerinin silahlı müdahalesi ve diğer şiddet yöntemleri sonucu 7 eyalette en az 19 protestocu hayatını kaybetti.
-3 Ocak’ta, İlam eyaletine bağlı Malekşah ilçesinde güvenlik güçlerinin gerçek mermi kullanması sonucu çok sayıda protestocu yaşamını yitirdi. Yerel kaynaklardan alınan bilgiye göre rejim güçleri, AK-47 tüfekleri de dâhil olmak üzere çeşitli silahlar kullanmış. IHRNGO, olarak 5 ölümü doğruladık, ancak diğer vakalarla ilgili inceleme sürüyor. Ayrıca DShK tipi makineli tüfeklerin kullanıldığına dair doğrulanmamış bilgiler de bulunuyor.
-Ülke genelinde yüzlerce kişinin yaralandığı ve gözaltına alındığı bildirildi. Yalnızca İsfahan Merkez Cezaevi’nde 150’den fazla protestocu tutuluyor; bazı tutuklular Koğuş 8’e sevk edildi.
-Çok sayıda tutuklunun yaralı olduğu ve cezaevi revirine götürüldüğü, aralarında çok genç yaştakilerin ve 18 yaşın altındakilerin de bulunduğu ifade ediliyor.
BAŞINDAN VE SIRTINDAN YARALILAR DA GÖZALTINDA
-Yaralandıktan sonra gözaltına alınanlar arasında, baş ve sırt bölgelerinden vurulan Soroush Azarmehr (16), Payam Aminzadeh (17) ve Saman Shahamat (16) da yer alıyor.
-3 Ocak’ta yaklaşık 100 tutuklu Kum Merkez Cezaevi’ne sevk edildi.
-Tutukluların tamamının tek bir salonda tutulduğu, aralarında 18 yaşın altında çocukların ve onlarca yaralının bulunduğu belirtildi.
-Protestoculardan Soroush Javidi’nin (17) yoğun kan kaybı nedeniyle bilincini yitirdiği, cezaevi revirine götürüldükten sonra uygun tedavi alıp almadığının ise belirsiz olduğu aktarıldı. Javidi’nin aynı gün, Şiraz (Adel Abad) Merkez Cezaevi’ne nakledildiği bildirildi.
– 24 protestocunun kimliği tespit edildi.
-Öte yandan devlet medyası, kimlikleri açıklanmayan protestoculara ait “itiraf” görüntülerini yayınlamaya başladı. İran İslam Rejimi’ne bağlı Fars Haber Ajansı, Hürremabad’dan 3 genç erkeğin ve İsfahan’dan 16 ve 18 yaşlarında iki kız çocuğunun ‘itiraflarını’ yayımladı.
– Yetkililerin, geçmişte de yargı süreci başlamadan önce baskı ve işkence altında alınan itirafları yayınladığı biliniyor. Bu tür ‘itiraflar’, daha sonra adil yargılama ilkelerinin ihlal edildiği davalarda delil olarak kullanılıyor.”
MA
